Ćwicz zadania maturalne z odpowiedziami. Wspólne informacje i ilustracje znajdziesz nad podzadaniami. Procent CKE to średni procent zdobytych punktów.
Ćwicz zadania maturalne z odpowiedziami.
To średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza łatwiejsze zadanie.
Cztery geny – a, b, c i d – są ze sobą sprzężone. Ustalono następujące odległości między parami tych genów:
a – c = 10 cM
c – b = 13 cM
b – a = 3 cM
d – a = 8 cM
d – c = 18 cM.
Podaj kolejność ułożenia na chromosomie genów: a, b, c i d.
Rozwiązanie
kolejność: d, b, a, c lub c, a, b, d
1 p. – za podanie prawidłowej kolejności ułożenia wszystkich czterech genów na chromosomie.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
U kotów brytyjskich produkcja eumelaniny, czyli czarnego barwnika, jest modyfikowana przez trzy allele genu autosomalnego, które w zależności od układu, w jakim pojawiają się w genotypie kota, determinują kolor włosa:
B – allel dominujący w stosunku do pozostałych, warunkujący barwę czarną,
b – allel recesywny w stosunku do B, ale dominujący w stosunku do b1, warunkujący barwę czekoladową,
b1 – allel recesywny zarówno w stosunku do B, jak i do b, warunkujący barwę cynamonową.
Ekspresja genu odpowiedzialnego za produkcję eumelaniny modyfikowana jest przez autosomalny gen z innego chromosomu, którego allel D warunkuje równomierne rozproszenie barwnika, co daje normalną barwę włosa, natomiast recesywny allel d sprawia, że pigment występuje w skupiskach, co skutkuje rozjaśnieniem (rozmyciem) kolorów: czarnego – do niebieskiego, czekoladowego – do liliowego, a cynamonowego – do płowego.
Na podstawie: http://www.agiliscattus.pl/podstawy-genetyki-kotow.htmlZapisz, stosując podane oznaczenia alleli genów odpowiedzialnych za kolor sierści, wszystkie możliwe genotypy niebieskiego kota brytyjskiego.
Rozwiązanie
BBdd, Bbdd, Bb1dd.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi, w których zastosowano inne oznaczenia alleli niż podane w tekście lub zdający zapisał tę cechę jako sprzężoną z płcią, lub zastosowano zapis „BdBd” albo „Bd/Bd” wskazujący na sprzężenie genów.
Schemat punktowania
1 p. – za zapisanie wszystkich trzech możliwych genotypów niebieskiego kota brytyjskiego.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Zapisz, stosując podane oznaczenia alleli genów, genotypy kotów brytyjskich: cynamonowej samicy i czarnego samca, w których potomstwie znajdują się kocięta czarne, czekoladowe, niebieskie oraz liliowe.
Genotyp cynamonowej samicy:
Genotyp czarnego samca:
Rozwiązanie
Genotyp cynamonowej samicy: b1b1Dd. Genotyp czarnego samca: BbDd.
Uwagi:
Uznaje się odpowiedzi, w których obok prawidłowych genotypów zdający zapisał także właściwe chromosomy płci, np.: b1b1Dd XX oraz BbDd XY.
Nie uznaje się odpowiedzi, w których zastosowano inne oznaczenia alleli niż podane w tekście lub zdający zapisał tę cechę jako sprzężoną z płcią.
Schemat punktowania
1 p. – za poprawne zapisanie genotypów obojga rodziców (cynamonowej samicy i czarnego samca).
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Zapisz krzyżówkę genetyczną (szachownicę Punnetta) cynamonowej samicy i czarnego samca (rodziców z podpunktu 2.) i na podstawie tej krzyżówki określ prawdopodobieństwo, że kolejne kocię tych rodziców będzie niebieskie.
Krzyżówka:
Prawdopodobieństwo, że kolejne kocię będzie niebieskie:
Rozwiązanie
Prawdopodobieństwo, że kolejne kocię będzie niebieskie = \(1/8\) lub 0,125 lub 12,5%.
Dopuszczalne zaokrąglenie do pełnych procentów: 12% lub 13%.
Uwagi:
Uznaje się odpowiedzi, w których zdający użył innego oznaczenia literowego alleli genu, np. „A” i „C”, ale podał legendę w zadaniu 17.2. lub 17.3., pod warunkiem, że poprawnie rozwiązał i zinterpretował krzyżówkę (otrzymuje 2 p.).
Zastosowanie innych oznaczeń bez legendy z poprawnym rozwiązaniem krzyżówki (otrzymuje 1 p.).
Jeżeli zdający zapisze gen jako sprzężony z płcią – otrzymuje 0 p. za całe zadanie, bez względu na otrzymaną wartość prawdopodobieństwa.
Schemat punktowania
2 p. – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej (szachownicy Punnetta) oraz za określenie na jej podstawie właściwego prawdopodobieństwa, że kolejne kocię będzie niebieskie.
1 p. – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej, ale niewłaściwe określenie prawdopodobieństwa.
0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
W pewnej populacji motyli (populacja I), w której występują dwa allele warunkujące ubarwienie ciała, pozostającej w stanie równowagi genetycznej pod względem tych alleli, występowały zarówno motyle ciemne, jak i jasne. Jednorazowe pojawienie się drapieżnika spowodowało śmierć wszystkich osobników o fenotypie jasnym. W wyniku rozmnażania się osobników ciemnych, które przeżyły, powstała populacja II. Ubarwienie ciała tego gatunku motyla jest cechą autosomalną, determinowaną przez: dominujący allel A – warunkujący ubarwienie ciemne i recesywny allel a – warunkujący ubarwienie jasne.
Oblicz częstość allelu warunkującego ciemne ubarwienie ciała motyli w populacji I przed atakiem drapieżnika. Zapisz obliczenia.
Obliczenia:
Przykładowe rozwiązania
Częstość allelu warunkującego ciemne ubarwienie w populacji I wynosi: 0,8 lub 80%.
Schemat punktowania
1 p. – za poprawne obliczenie i wskazanie wartości częstości allelu warunkującego ciemne ubarwienie w populacji I.
0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Po przyjęciu założenia, że krzyżowanie się osobników jest losowe, określ, czy w populacji II motyli będą występowały osobniki o jasnym ubarwieniu ciała. Odpowiedź uzasadnij.
Schemat punktowania
1 p. – za poprawne określenie, że w populacji II będą występowały osobniki o jasnym ubarwieniu ciała, i poprawne uzasadnienie, uwzględniające obecność heterozygot w populacji.
0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
Uwaga:
Uznaje się odpowiedzi, w których w uzasadnieniu przedstawiono krzyżówkę dwóch heterozygot wraz z jej interpretacją, polegającą na wskazaniu osobnika jasnego.
Uzupełnij poniższą tabelę tak, aby zawierała prawdziwe informacje dotyczące dwóch typów dziedziczenia cech sprzężonych z płcią. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie wybrane spośród zapisanych kursywą.
| Typ dziedziczenia | (recesywne / dominujące) | (recesywne / dominujące) | ||
|---|---|---|---|---|
| Płeć osób, u których notuje się relatywnie więcej zachorowań | (kobiety / mężczyźni) | kobiety | ||
| Stan zdrowia potomstwa chorego mężczyzny i zdrowej kobiety niebędącej nosicielką: | córki | synowie | córki | synowie |
| zdrowe | zdrowi | (zdrowe / chore) | (zdrowi / chorzy) |
2 p. – za prawidłowe wypełnienie wszystkich komórek w tabeli.
1 p. – za prawidłowe wypełnienie tylko dwóch pierwszych wierszy w tabeli
lub
za prawidłowe wypełnienie tylko jednej kolumny dotyczącej recesywnego lub dominującego typu dziedziczenia.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
| Typ dziedziczenia | (recesywne / dominujące) | (recesywne / dominujące) |
| Płeć osób, u których notuje się relatywnie więcej zachorowań | (kobiety / mężczyźni) | kobiety |
| Stan zdrowia potomstwa chorego mężczyzny i zdrowej kobiety niebędącej nosicielką: | córki: zdrowe synowie: zdrowi | córki: (zdrowe / chore) synowie: (zdrowi / chorzy) |
U kur andaluzyjskich kolor upierzenia dziedziczy się z niepełną dominacją: BB – pióra są czarne, Bb – pióra są stalowoniebieskie (szare), a bb – są pióra białe. Cecha ta dziedziczy się niezależnie od koloru skóry, przy czym barwa biała skóry (D) dominuje nad barwą żółtą (d).
Skojarzono białopiórego koguta o żółtej skórze z kurą o piórach stalowoniebieskich i białej barwie skóry i uzyskano wszystkie kurczęta o białej barwie skóry, z których połowa miała pióra stalowoniebieskie, a połowa – pióra białe.
Na podstawie: B. Kosowska, Genetyka ogólna i weterynaryjna, Wrocław 2010.
U kur andaluzyjskich kolor upierzenia dziedziczy się z niepełną dominacją: BB – pióra są czarne, Bb – pióra są stalowoniebieskie (szare), a bb – są pióra białe. Cecha ta dziedziczy się niezależnie od koloru skóry, przy czym barwa biała skóry (D) dominuje nad barwą żółtą (d).
Skojarzono białopiórego koguta o żółtej skórze z kurą o piórach stalowoniebieskich i białej barwie skóry i uzyskano wszystkie kurczęta o białej barwie skóry, z których połowa miała pióra stalowoniebieskie, a połowa – pióra białe.
Na podstawie: B. Kosowska, Genetyka ogólna i weterynaryjna, Wrocław 2010.
Podaj genotypy koguta i kury skojarzonych w opisanej krzyżówce.
Genotyp samicy (kury): … Genotyp samca (koguta): …
Rozwiązanie
Genotyp samicy (kury): BbDD
Genotyp samca (koguta): bbdd,
1 p. – za podanie obu prawidłowych genotypów.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
U kur andaluzyjskich kolor upierzenia dziedziczy się z niepełną dominacją: BB – pióra są czarne, Bb – pióra są stalowoniebieskie (szare), a bb – są pióra białe. Cecha ta dziedziczy się niezależnie od koloru skóry, przy czym barwa biała skóry (D) dominuje nad barwą żółtą (d).
Skojarzono białopiórego koguta o żółtej skórze z kurą o piórach stalowoniebieskich i białej barwie skóry i uzyskano wszystkie kurczęta o białej barwie skóry, z których połowa miała pióra stalowoniebieskie, a połowa – pióra białe.
Na podstawie: B. Kosowska, Genetyka ogólna i weterynaryjna, Wrocław 2010.
Podaj genotyp i fenotyp kury, z którą należałoby skrzyżować tego samego koguta, aby mieć pewność, że całe potomstwo tej pary będzie miało stalowoniebieskie pióra i żółtą barwę skóry. Odpowiedź uzasadnij, zapisując odpowiednią krzyżówkę.
Genotyp samicy (kury): … Fenotyp samicy (kury): …
Krzyżówka:
2 p. – za podanie prawidłowego genotypu i fenotypu opisanej kury wraz z prawidłowym uzasadnieniem w postaci poprawnie zapisanej krzyżówki genetycznej.
1 p. – za podanie tylko prawidłowego genotypu i fenotypu kury przy błędnie zapisanej krzyżówce.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Genotyp samicy (kury): BBdd
Fenotyp samicy (kury): czarna/czarne pióra, żółta skóra
Krzyżówka:
U kur andaluzyjskich kolor upierzenia dziedziczy się z niepełną dominacją: BB – pióra są czarne, Bb – pióra są stalowoniebieskie (szare), a bb – są pióra białe. Cecha ta dziedziczy się niezależnie od koloru skóry, przy czym barwa biała skóry (D) dominuje nad barwą żółtą (d).
Skojarzono białopiórego koguta o żółtej skórze z kurą o piórach stalowoniebieskich i białej barwie skóry i uzyskano wszystkie kurczęta o białej barwie skóry, z których połowa miała pióra stalowoniebieskie, a połowa – pióra białe.
Na podstawie: B. Kosowska, Genetyka ogólna i weterynaryjna, Wrocław 2010.
Zaznacz prawidłowe dokończenie poniższego zdania.
Różnica między dziedziczeniem z pełną dominacją i dziedziczeniem z dominacją niepełną polega na tym, że w dominacji:
Rozwiązanie
D. / pełnej homozygota dominująca i heterozygota mają ten sam fenotyp, a w niepełnej mają różne fenotypy.
1 p. – za zaznaczenie prawidłowej odpowiedzi dotyczącej różnic między dziedziczeniem z dominacją pełną i dominacją niepełną.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Zdrowym rodzicom urodziło się dziecko chore na fenyloketonurię – chorobę warunkowaną przez autosomalny allel recesywny (f).
Zaznacz poniżej właściwe określenia dotyczące genotypu tego dziecka (A–C) i genotypów jego rodziców (1.–3.) pod względem alleli genu warunkującego fenyloketonurię.
| Chore dziecko jest | A. | heterozygotą, | a jego rodzice są | 1. | heterozygotami. |
| B. | homozygotą dominującą, | 2. | homozygotami dominującymi. | ||
| C. | homozygotą recesywną, | 3. | homozygotami recesywnymi. |
Rozwiązanie
C 1
Schemat punktowania
1 p. – za poprawne wskazanie genotypu dziecka i genotypów jego rodziców (C i 1).
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Określ, jakie jest prawdopodobieństwo, że następne dziecko tych rodziców nie będzie chore na fenyloketonurię. Odpowiedź uzasadnij, zapisując odpowiednią krzyżówkę genetyczną lub obliczenia.
Przykładowe rozwiązania
I.
Prawdopodobieństwo, że następne dziecko tych rodziców nie będzie chore na fenyloketonurię: 75%.
II.
Ff × Ff
FF, Ff, Ff, ff
Prawdopodobieństwo, że następne dziecko tych rodziców nie będzie chore na fenyloketonurię: 0,75.
Schemat punktowania
2 p. – za poprawne obliczenie prawdopodobieństwa wynikającego z prawidłowo zapisanej krzyżówki genetycznej lub obliczeń.
1 p. – za poprawnie zapisanie krzyżówki genetycznej przy niewłaściwie obliczonym prawdopodobieństwie.
0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.
III.
Prawdopodobieństwo urodzenia chorego dziecka: \(\frac{1}{2}\times\frac{1}{2}=\frac{1}{4}\)
Prawdopodobieństwo urodzenia zdrowego dziecka: \(1-\frac{1}{4}=\frac{3}{4}\)
Prawdopodobieństwo, że następne dziecko tych rodziców nie będzie chore na fenyloketonurię: \(\frac{3}{4}\).
Uwaga:
W przypadku, gdy zdający użyje innego oznaczenia literowego alleli genu, np. „A” i „a” i poda legendę, może otrzymać 2 p., jeżeli poprawnie rozwiąże i zinterpretuje krzyżówkę. Zastosowanie innych oznaczeń bez legendy z poprawnym rozwiązaniem krzyżówki i podaniem prawdopodobieństwa – oznacza przyznanie 1 p.
Jeżeli zdający zapisze gen jako sprzężony z płcią – otrzymuje 0 p. za całe zadanie, pomimo wyniku 75% uzyskanego na podstawie krzyżówki.
Korzystając z prawa Hardy’ego-Weinberga, oblicz prawdopodobieństwo, że losowo wybrana osoba jest nosicielem allelu fenyloketonurii, jeżeli częstość występowania tej choroby w danej populacji wynosi 1 na 10 000 urodzeń. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź:
Przykładowe rozwiązanie
\(q^2=\frac{1}{10000}\) lub \(0{,}0001\)
\(q=\frac{1}{100}\) lub \(0{,}01\)
\(p=1-0{,}01=0{,}99\)
\(2pq=2\times0{,}01\times0{,}99=0{,}0198\approx0{,}02\)
Odpowiedź: Prawdopodobieństwo bycia nosicielem fenyloketonurii: 1,98% lub 2%, lub 0,0198, lub 0,02, lub 1/50, lub 99/5000.
Schemat punktowania
2 p. – za poprawne obliczenie prawdopodobieństwa na podstawie wzoru Hardy’ego-Weinberga.
1 p. – za właściwą metodę, wynikającą ze wzoru Hardy’ego-Weinberga (określenie częstości allelu warunkującego fenyloketonurię oraz zapis częstości heterozygot), ale błąd rachunkowy w obliczeniach lub niepoprawny zapis matematyczny.
0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.
Uwaga:
Gdy zdający nie wyciągnie pierwiastka z 1/10000, tylko traktuje tę wartość jako częstość allelu lub po uzyskaniu wartości 2pq wykonuje jeszcze dalsze obliczenia, świadczące o niezrozumieniu, że jest to częstość nosicieli – jest to błąd metody, a nie błąd rachunkowy.
U ptaków dziedziczenie płci jest odmienne niż u ssaków. Płeć męska jest homogametyczna (chromosomy płci samca oznacza się ZZ), natomiast samice są heterogametyczne (ZW). U kury domowej na chromosomie Z występuje gen, który odpowiada za rodzaj upierzenia – dominujący allel tego genu (B) powoduje okresowe hamowanie odkładania się czarnego pigmentu podczas wzrostu pióra, co skutkuje pojawianiem się jasnych oraz czarnych prążków na chorągiewce i daje upierzenie zwane jastrzębiatym (paskowanym), natomiast allel recesywny (b) warunkuje upierzenie jednolicie czarne.
Skrzyżowano jastrzębiatego koguta z jednolicie czarną kurą i otrzymano potomstwo czarne i jastrzębiate.
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące dziedziczenia opisanej cechy kury domowej są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| 1. | Opisana cecha kury domowej jest sprzężona z płcią. | P | F |
| 2. | Jastrzębiate koguty zawsze są heterozygotami. | P | F |
| 3. | Samice nie mogą mieć upierzenia jastrzębiatego. | P | F |
Rozwiązanie
1. – P, 2. – F, 3. – F
Schemat punktowania
1 p. – za właściwą ocenę wszystkich trzech stwierdzeń dotyczących opisanej cechy kury domowej.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Zapisz genotypy krzyżowanych osobników. Wykorzystaj oznaczenia literowe alleli i chromosomów podane w tekście.
Genotyp samicy (kury):
Genotyp samca (koguta):
Rozwiązanie
Genotyp samicy (kury): ZbW Genotyp samca (koguta): ZBZb
Schemat punktowania
1 p. – za poprawne zapisanie genotypów osobników rodzicielskich.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Uwaga:
Dopuszczalne zapisy: kura b/W i kogut B/b; kura ZWb(-) i kogut ZZBb.
0 p. – za zapisy układów: ZWb i ZZBb (niejednoznaczna przynależność allelu b do chromosomu w przypadku kury oraz brak indeksu górnego przy zapisie alleli); ZbW i ZBZb (brak indeksu górnego przy zapisie alleli); ZbW i ZBZb (indeks dolny przy zapisie alleli).
0 p. – za genotypy z zapisem chromosomów X i Y zamiast Z i W.
Wykonaj odpowiednią krzyżówkę genetyczną (szachownicę Punnetta) i na jej podstawie określ możliwe fenotypy potomstwa, uwzględniające upierzenie i płeć. Dla każdego z fenotypów określ prawdopodobieństwo, że z kolejnego jaja wykluje się ptak o określonych cechach.
Rozwiązanie
Fenotypy potomstwa i ich stosunek:
Schemat punktowania
2 p. – za właściwe określenie stosunku fenotypów w potomstwie na podstawie poprawnie wykonanej krzyżówki genetycznej.
1 p. – za niewłaściwe lub niepełne określenie stosunku fenotypów w potomstwie (np. podanie tylko stosunku 1:1:1:1), ale poprawnie wykonaną krzyżówkę genetyczną.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Uwaga:
Zdający może otrzymać pełną punktację (2 p.) za poprawną krzyżówkę, jeżeli nie uzyskał punktów za użycie błędnych symboli w zapisie genotypów wymienionych w uwadze do zadania 15.2, pod warunkiem, że zapisy w obu zadaniach (15.2 i 15.3) są spójne, a krzyżówka i dalsza część zadania 15.3 rozwiązana jest poprawnie.
Zdający może otrzymać maksymalną liczbę punktów, jeżeli w odpowiedzi zapisał jedynie stosunek liczbowy (1:1:1:1; wszystkie fenotypy w równej proporcji), ale w poprawnie wykonanej krzyżówce opisał fenotypy (płeć i kolor) przy wszystkich genotypach.
Zdający otrzymuje tylko 1 p., jeżeli jako interpretację poprawnie wykonanej krzyżówki zapisał: 1 kogut jastrzębiaty, 1 kogut czarny, 1 samica jastrzębiata, 1 samica czarna (przepisanie tabeli w jednym wierszu zamiast określenia rozkładu).
Nie uznaje się odpowiedzi, w której zdający określił rozkład 1:1:1:1 w oparciu o krzyżówkę nieuwzględniającą sprzężenia tej cechy z płcią (wymaga się poprawnego zapisu chromosomów i poprawnego zapisu alleli, tzn. samiec zawiera dwa homologiczne chromosomy mające opisany allel, a samica zawiera dwa różne chromosomy, z których tylko ten występujący u samca ma opisany allel).
Barwa sierści u owczarków belgijskich jest zależna od autosomalnego genu występującego w populacji w czterech allelach, które w poniższej tabeli zostały uszeregowane wraz z ich malejącą dominacją.
| Allel | Allele nad którymi dominuje (dominacja zupełna) | Warunkowany fenotyp |
|---|---|---|
| \(A^{w}\) | \(a^{y}\), \(a^{t}\), \(a\) | wilczasty |
| \(a^{y}\) | \(a^{t}\), \(a\) | płowy |
| \(a^{t}\) | \(a\) | czarny podpalany |
| \(a\) | – | czarny |
Na podstawie: www.belgi.pl/genetyka-umaszczen
Zapisz krzyżówkę psa o genotypie \(A^{w}a^{y}\) oraz suki o genotypie \(a^{t}a\). Określ fenotypy rodzicielskie, a także fenotypy potomstwa z pokolenia F₁ i ich stosunek ilościowy.
Rozwiązanie
Fenotypy rodziców: suka – czarna podpalana, pies – wilczasty
Fenotypy potomstwa z pokolenia F1: wilczasty i płowy
Stosunek ilościowy: 1 : 1
Schemat punktowania
2 p. – za poprawne zapisanie krzyżówki i poprawne określenie wszystkich fenotypów wraz z podaniem ich stosunku w pokoleniu F1
1 p. – za poprawne zapisanie tylko krzyżówki.
0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.
Barwa sierści u owczarków belgijskich jest zależna od autosomalnego genu występującego w populacji w czterech allelach, które w poniższej tabeli zostały uszeregowane wraz z ich malejącą dominacją.
| Allel | Allele nad którymi dominuje (dominacja zupełna) | Warunkowany fenotyp |
|---|---|---|
| Aw | ay, at, a | wilczasty |
| ay | at, a | płowy |
| at | a | czarny podpalany |
| a | – | czarny |
Na podstawie: www.belgi.pl/genetyka-umaszczen
Określ, czy wilczasty pies może być potomkiem pary rodzicielskiej, w której zarówno pies, jak i suka mają sierść płową. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do sposobu dziedziczenia tej cechy.
Schemat punktowania
1 p. – za stwierdzenie, że wilczasty pies nie może być potomkiem wskazanej pary rodziców i prawidłowe uzasadnienie odnoszące się do sposobu dziedziczenia tej cechy.
0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Nie może być potomkiem tej pary, ponieważ sierść wilczasta jest warunkowana przez allel dominujący nad wszystkimi pozostałymi i fenotyp wilczasty musi się ujawnić co najmniej u jednego z rodziców wilczastego psa.
Geny A, B, C i D znajdują się w jednym chromosomie. Na podstawie badań stwierdzono, że % crossing-over między tymi genami jest następujący:
między genami: A i B – 45%
A i D – 5%
C i D – 15%
B i C – 25%
1. Zapisz parę genów najsilniej ze sobą sprzężonych.
2. Podaj kolejność wymienionych genów w chromosomie.
Rozwiązanie
1. para genów najsilniej ze sobą sprzężonych: A i D
2. kolejność genów: A, D, C, B lub B, C, D, A
Schemat punktowania
2 p. – za prawidłowy wybór pary genów najsilniej ze sobą sprzężonych oraz podanie poprawnej kolejności genów w chromosomie.
1 p. – za tylko prawidłowy wybór pary genów najsilniej ze sobą sprzężonych albo tylko podanie poprawnej kolejności genów w chromosomie.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Geny odpowiadające za kolor ciała i kształt skrzydeł muszki owocowej (Drosophila melanogaster) występują na chromosomie 2. Dominujący allel genu odpowiadającego za kolor ciała (B) determinuje szarą barwę, a recesywny allel (b) warunkuje ciemne zabarwienie. Kształt skrzydeł zależy od dwóch alleli innego genu: dominujący allel (G) warunkuje normalne, proste skrzydła, natomiast allel recesywny (g) – skrzydła wygięte. Skrzyżowano podwójnie homozygotyczną, ciemną samicę o wygiętych skrzydłach z podwójnie heterozygotycznym, szarym samcem o prostych skrzydłach. Otrzymano liczne potomstwo o czterech fenotypach w różnej liczebności:
435 osobników szarych o prostych skrzydłach,
441 osobników ciemnych o skrzydłach wygiętych,
158 osobników szarych o skrzydłach wygiętych,
166 osobników ciemnych o prostych skrzydłach.
Zapisz genotypy krzyżowanych osobników: wykorzystaj podane w tekście oznaczenia alleli obu genów.
Genotyp samicy:
Genotyp samca:
Schemat punktowania:
1 p. – za prawidłowe zapisanie obu genotypów z użyciem oznaczeń podanych w tekście.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Genotyp samicy: bbgg lub \(\frac{bg}{bg}\)
Genotyp samca: BbGg lub BG/bg lub bg/BG lub \(\frac{BG}{bg}\), \(\frac{bg}{BG}\)
Uwaga: Zapis genotypu \(\frac{bb}{gg}\) jest nieprawidłowy.
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Zrekombinowane układy alleli w potomstwie muszek o opisanych genotypach powstały dzięki procesowi crossing-over, który zaszedł w
Rozwiązanie
A
Schemat punktowania
1 p. – za poprawne zaznaczenie dokończenia zdania.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Oblicz odległość, w jakiej w chromosomie 2. leżą geny warunkujące kolor ciała i kształt skrzydeł muszki owocowej. Zapisz obliczenia.
Obliczenia:
Odpowiedź:
Schemat punktowania
2 p. – za prawidłowe obliczenie odległości pomiędzy genami i podanie wyniku z jednostką (cM, centymorgan, jednostka mapowa, dopuszczalny % rekombinantów lub częstość rekombinantów 27% lub 0,27).
1 p. – za zastosowanie prawidłowej metody obliczenia odległości pomiędzy genami (iloraz sumy rekombinantów i sumy wszystkich osobników), ale błąd w obliczeniach lub podanie wyniku z niewłaściwą jednostką (np. 0,27 cM lub 27).
0 p. – za nieprawidłową metodę obliczenia lub podanie jedynie wyniku, lub za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązanie
Obliczenia:
\((435+441+158+166=)\;1200-100\%\)
\(324-X\%\)
\(324\times100\%=1200\times X\%\)
\(X=27\,\mathrm{cM}\) / jednostek mapowych / \(27\%\) (dopuszcza się 0,27 bez jednostki)
Uwaga:
Zdający może policzyć osobno odsetek, jaki stanowi każda z obu grup rekombinantów i zsumować je (wówczas, w zależności od przyjętego zaokrąglenia, wynik może wynosić: 26,99 cM [13,166% + 13,833%]).
Zapisz oczekiwany stosunek fenotypów, który wystąpiłby w potomstwie tej pary muszek w sytuacji, gdyby geny warunkujące kolor ciała i kształt skrzydeł znajdowały się w różnych chromosomach.
Stosunek fenotypów:
szare o prostych skrzydłach : ciemne o wygiętych skrzydłach : szare o wygiętych skrzydłach : ciemne o prostych skrzydłach
Rozwiązanie
szare o prostych skrzydłach : ciemne o skrzydłach wygiętych : szare o skrzydłach wygiętych : ciemne o prostych skrzydłach: \(1:1:1:1\).
Uwaga:
Odpowiedź dopuszczalna: \(\frac14:\frac14:\frac14:\frac14\) (po \(\frac14\)) lub \(25\%:25\%:25\%:25\%\) (po 25%).
Schemat punktowania
1 p. – za zapisanie właściwego stosunku fenotypów.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.