Zbiór zadań maturalnych

Biologia — zadania maturalne

Ćwicz zadania maturalne z odpowiedziami. Wspólne informacje i ilustracje znajdziesz nad podzadaniami. Procent CKE to średni procent zdobytych punktów.

689 w całym zbiorze

Ćwicz zadania maturalne z odpowiedziami.

Co oznacza procent CKE?

To średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza łatwiejsze zadanie.

493 zadań i wiązekStrona 17 z 50

Filtry zadań

Wyczyść filtry
Zadanie 3
Matura 2022 · maj · Formuła 2015 · poziom rozszerzony
1 pkt
Węglowodany
23%średni wynik CKE
Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Określ, który cukier – sacharoza czy skrobia – jest formą transportową asymilatów u roślin. Odpowiedź uzasadnij, porównując właściwości obu cukrów.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania

  • Sacharoza – w przeciwieństwie do skrobi rozpuszcza się ona w wodzie.
  • Skrobia jest trudniej rozpuszczalna od sacharozy, która jest formą transportową cukrów u roślin.
  • Sacharoza, ponieważ jest cukrem czynnym osmotycznie, a skrobia nie jest osmotycznie czynna.
  • Formą transportową cukrów u roślin jest sacharoza. Ten cukier ma mniejszą masę cząsteczkową niż skrobia.

Uwaga:
Dopuszcza się odpowiedzi uwzględniające wielkość cząsteczek, stanowiące jednocześnie klasyfikację sacharydów do dwucukrów albo wielocukrów, np.: „Skrobia ma złożoną budowę i jest polisacharydem, a sacharoza jest dwucukrem i dużo lepiej nadaje się do transportu”.

Zasady oceniania

1 pkt – za prawidłowe określenie, że jest to sacharoza wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do: rozpuszczalności, właściwości osmotycznych lub wielkości cząsteczek obydwu cukrów – sacharozy i skrobi.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Zadanie 4
Matura 2022 · maj · Formuła 2015 · poziom rozszerzony
2 podzadania2 pkt
Informacja do podzadań

Atrazyna jest związkiem chemicznym swoiście reagującym z fotosystemem II. Ta substancja prowadzi do zahamowania działania fotosystemu II, co skutkuje zatrzymaniem syntezy ATP w chloroplastach.

Na poniższym schemacie przedstawiono reakcje zachodzące w fazie fotosyntezy zależnej od światła. Symbolami PS I oraz PS II oznaczono – odpowiednio – fotosystemy I i II.

Zadanie 4.1

1 pkt
Fotosynteza
25%średni wynik CKE
Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Na podstawie schematu wyjaśnij, dlaczego do syntezy ATP w chloroplastach niezbędny jest przepływ elektronów przez łańcuch transportu elektronów w błonie tylakoidu.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania

  • Elektrony przekazywane przez elementy łańcucha przenośników elektronów umożliwiają powstanie gradientu protonów. Dzięki temu gradientowi może działać syntaza ATP.
  • Ponieważ skutkuje to przeniesieniem H+ do wnętrza tylakoidów. To powoduje, że jony H+ przepływają przez syntazę ATP do stromy, co umożliwia przekształcenie ADP w ATP.
  • Energia elektronów przenoszonych przez przekaźniki w błonie tylakoidów umożliwia przeniesienie protonów i wytworzenie ich gradientu. W ten sposób skumulowana energia jest przez syntazę ATP przetwarzana w energię chemiczną.
  • W czasie przepływu elektronów generowana jest różnica stężeń protonów między wnętrzem tylakoidu a stromą, a następnie przepływ zwrotny jonów przez syntazę ATP dostarcza energii do przekształcenia ADP w ATP.

Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi zaprzeczających I zasadzie termodynamiki (zasadzie zachowania energii).

Zasady oceniania

1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające wytworzenie gradientu protonów, co jest konieczne do działania syntazy ATP.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Zadanie 4.2

1 pkt
Oddychanie wewnątrzkomórkowe
38%średni wynik CKE
Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Określ, czy atrazyna zaburza syntezę ATP również w mitochondriach. Odpowiedź uzasadnij.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania

  • Nie wpływa na syntezę ATP w mitochondriach, ponieważ nie ma w nich fotosystemów.
  • Nie, ponieważ atrazyna hamuje działanie tylko fotosystemu II, który nie bierze udziału w oddychaniu tlenowym.
  • Nie zaburza ze względu na to, że atrazyna jest swoistym inhibitorem fotosystemu II, a nie ma go w mitochondriach.
  • Atrazyna nie zaburza syntezy ATP w mitochondriach, ponieważ łączy się swoiście tylko z PSII, a nie – z białkami łańcucha oddechowego odpowiadającego za transport elektronów w błonie wewnętrznej mitochondrium.

Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi, z których wynika, że atrazyna reaguje ogólnie z fotosystemami, a nie – swoiście z fotosystemem II.

Zasady oceniania

1 pkt – za poprawne określenie, że atrazyna nie zaburza syntezy ATP, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do braku fotosystemów w mitochondriach.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Zadanie 5
Matura 2022 · maj · Formuła 2015 · poziom rozszerzony
3 podzadania3 pkt
Informacja do podzadań

Mitogeny to cząsteczki sygnałowe, które wiążą się z receptorami na powierzchni komórki. Związanie mitogenu z odpowiednim receptorem błonowym uruchamia szlaki sygnalizacyjne w komórce, umożliwiające przejście komórki z fazy G1 cyklu komórkowego do fazy S. Jednym z czynników hamujących to przejście jest aktywna forma białka Rb, które blokuje transkrypcję genów kodujących białka niezbędne do podziału komórki.

Mutacja w genie RB1 zlokalizowanym na chromosomie 13, kodującym białko Rb, jest najczęstszą przyczyną retinoblastomy (siatkówczaka) – złośliwego nowotworu siatkówki występującego u dzieci z częstością 1/20 000 żywych urodzeń. Do rozwoju choroby dochodzi, gdy w komórce siatkówki zostanie całkowicie zahamowana produkcja białka Rb na skutek uszkodzenia lub usunięcia obu kopii genu RB1.

Choroba może mieć podłoże dziedziczne. W przypadku odziedziczenia jednego uszkodzonego allelu genu RB1 od rodzica drugi zwykle ulega mutacji spontanicznej w komórkach siatkówki podczas rozwoju osobniczego. Dzieci, które odziedziczyły uszkodzony allel genu RB1, mają wrodzoną skłonność do rozwoju siatkówczaka – ryzyko zachorowania wynosi aż 90%.

Na podstawie: B. Alberts i in., Podstawy biologii komórki, Warszawa 2017.

Zadanie 5.1

1 pkt
Cykl komórkowy
61%średni wynik CKE
Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

W której fazie cyklu komórkowego zachodzi replikacja DNA? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

  1. faza G1
  2. faza S
  3. faza G2
  4. faza M
Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

B

Zasady oceniania

1 pkt – za wybór prawidłowej odpowiedzi.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Zadanie 5.2

1 pkt
Cykl komórkowy
65%średni wynik CKE
Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Określ wpływ aktywnego białka Rb na częstość podziałów komórkowych.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania

  • To białko wpływa negatywnie na częstość podziałów komórkowych.
  • To białko ogranicza liczbę podziałów komórkowych, ponieważ blokuje transkrypcję genów kodujących białka niezbędne do podziału.
  • Rb zatrzymuje podziały komórkowe.
  • Zmniejsza częstość podziałów.
  • Spowalnia.

Zasady oceniania

1 pkt – za odpowiedź uwzględniającą zmniejszenie częstości lub zatrzymanie podziałów komórkowych.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Zadanie 5.3

1 pkt
Genetyka mendlowska
31%średni wynik CKE
Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Spośród pary rodziców, którzy zgłosili się do poradni genetycznej, przyszły ojciec nie ma mutacji w genie RB1, ale przyszła matka odziedziczyła uszkodzony allel RB1 po swoim ojcu.

Ile wynosi prawdopodobieństwo, że u dziecka tej pary rodziców rozwinie się siatkówczak? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

  1. 0%
  2. 25%
  3. 45%
  4. 75%
  5. 90%
Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

C

Zasady oceniania

1 pkt – za wybór prawidłowej odpowiedzi.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Zadanie 6
Matura 2022 · maj · Formuła 2015 · poziom rozszerzony
5 podzadania6 pkt
Informacja do podzadań

Jeden z antybiotyków – streptomycyna – łączy się bezpośrednio z małą podjednostką rybosomu. Zaburza to syntezę białek bakteryjnych. Jednak nie wszystkie bakterie są wrażliwe na streptomycynę. U bakterii Mycobacterium tuberculosis oporność na streptomycynę warunkuje mutacja w genie kodującym podjednostkę 16S rRNA. W celu ustalenia właściwej dawki antybiotyku stosowanego w leczeniu chorób bakteryjnych określa się wartości:

  • MIC (ang. minimum inhibitory concentration) – minimalne stężenie antybiotyku, które całkowicie hamuje wzrost szczepu bakterii w pożywce płynnej
  • MBC (ang. minimum bactericidal concentration) – najmniejsze stężenie w pełni bakteriobójcze dla danego szczepu.

    • W celu ustalenia wartości MIC i MBC przygotowano osiem probówek z pożywką zawierającą taką samą, niewielką liczbę komórek pewnego szczepu bakterii. Po dodaniu do siedmiu probówek różnych ilości streptomycyny wszystkie osiem umieszczono w inkubatorze. Materiał z probówek, w których nie wykryto wzrostu bakterii, przeniesiono na pożywkę stałą bez streptomycyny. Poniższy schemat ilustruje wyniki tego doświadczenia.

    Zadanie 6.1

    1 pkt
    Bakterie
    54%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Na podstawie przedstawionych wyników doświadczenia odczytaj wartości MIC oraz MBC i wpisz je w wyznaczone poniżej miejsca.

    wartość MIC: mg/l
    wartość MBC: mg/l

    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Rozwiązanie

    wartość MIC:

    • 0,25 (mg/l)
    • 0,125 < MIC ≤ 0,25 (mg/l)

    wartość MBC:

    • 2,0 (mg/l)
    • 1,0 < MBC ≤ 2,0 (mg/l)

    Zasady oceniania

    1 pkt – za prawidłowe podanie wartości MIC oraz wartości MBC.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Zadanie 6.2

    1 pkt
    WirusyBakterieUkład odpornościowy
    25%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Spośród podanych nazw chorób wybierz i zaznacz nazwy chorób bakteryjnych.

    1. AIDS
    2. borelioza
    3. WZW typu C
    4. gruźlica
    5. tężec
    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Rozwiązanie

    B (borelioza), D (gruźlica), E (tężec).

    Zasady oceniania

    1 pkt – za wybór trzech poprawnych odpowiedzi.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Zadanie 6.3

    1 pkt
    Zmienność genetyczna
    18%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Wyjaśnij, dlaczego mutacja w jednym z genów kodujących rRNA bakterii M. tuberculosis może powodować nabycie przez szczep tych bakterii oporności na streptomycynę.

    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Przykładowe rozwiązania

    • W wyniku mutacji zmienia się kształt rybosomu, w wyniku czego antybiotyk nie może się już z nim wiązać.
    • Zmutowana bakteria może uzyskać przewagę selekcyjną w populacji i dojdzie w ten sposób do jej namnożenia, a inne nieoporne bakterie zginą.
    • Ponieważ między bakteriami dochodzi do koniugacji i bakteria będąca biorcą nabywa oporność na streptomycynę, ponieważ uzyskuje gen z mutacją od dawcy.

    Uwaga:
    Nie uznaje się odpowiedzi zawierających określenie „odporność” na antybiotyki zamiast „oporność”.

    Zasady oceniania

    1 pkt – za prawidłowe wyjaśnienie, uwzględniające: 1) zmianę struktury rybosomu, co utrudnia wiązanie się streptomycyny z rybosomem lub 2) rozprzestrzenienie się oporności dzięki selekcji pozytywnej opornych bakterii lub 3) rozprzestrzenianie się oporności poprzez horyzontalny transfer genów.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Zadanie 6.4

    1 pkt
    Bakterie
    51%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A, B albo C oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.

    Rozprzestrzenianie się antybiotykooporności bezpośrednio między komórkami bakterii jest możliwe na drodze

    A. transformacji, ponieważ 1. geny antybiotykooporności w wyniku cyklu lizogenicznego bakteriofagów mogą być wbudowane do genomu bakterii.
    B. transdukcji, 2. geny antybiotykooporności mogą znajdować się w plazmidach, które są przekazywane innym komórkom bakteryjnym.
    C. koniugacji, 3. wśród pobranych egzogennych fragmentów DNA może znaleźć się taki, który zawiera geny antybiotykooporności.
    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Rozwiązanie

    C2

    Zasady oceniania

    1 pkt – za prawidłowe dokończenie zdania.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Zadanie 6.5

    2 pkt
    WirusyBakterie
    42%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Wykaż, że wirusy nie są wrażliwe na streptomycynę. W odpowiedzi uwzględnij różnicę w budowie wirusów i bakterii oraz mechanizm działania streptomycyny.

    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Przykładowe rozwiązania

    • Streptomycyna działa na bakterie poprzez zahamowanie syntezy białek zachodzącej w rybosomach, których nie mają wirusy.
    • Ten antybiotyk łączy się z rybosomami, a wirusy nie mają własnych rybosomów, dlatego streptomycyna nie będzie miała wpływu na replikację wirusów.
    • Wirusy korzystają z maszynerii translacyjnej eukariotycznych komórek gospodarza, a streptomycyna oddziałuje z podjednostką rybosomu prokariotycznego.

    Zasady oceniania

    2 pkt – za prawidłowe wykazanie, że wirusy nie są wrażliwe na streptomycynę, uwzględniające wiązanie się streptomycyny z bakteryjnymi rybosomami, które nie występują u wirusów.
    1 pkt – za prawidłowe opisanie mechanizmu działania streptomycyny lub za prawidłowe opisanie różnic w budowie wirusów i bakterii.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Zadanie 7
    Matura 2022 · maj · Formuła 2015 · poziom rozszerzony
    4 podzadania5 pkt
    Informacja do podzadań

    Pełnik europejski (Trollius europaeus) to roślina zielna występująca głównie na mokrych łąkach, przy brzegach strumieni oraz w wilgotnych lasach liściastych. Mimo że roślina produkuje dużo nasion, rzadko spotyka się siewki w sąsiedztwie kęp pełnika, gdyż ich rozwojowi nie sprzyja konkurencja ze strony innych gatunków łąkowych. Odsłanianie gleby wokół kęp pełnika sprawia, że łatwiej zachodzi kiełkowanie jego nasion. Stanowiska pełnika chroni się także poprzez regularne koszenie łąk, co zmniejsza udział gatunków ekspansywnych, takich jak np. pokrzywa zwyczajna lub ostrożeń polny. W Polsce pełnik jest objęty ochroną gatunkową.

    Kwiaty pełnika są okazałe, żółte i zapylane głównie przez kilka gatunków muchówek z rodzaju Chiastocheta. Muchówki wchodzą do kwiatu, gdzie zjadają pyłek i nektar. W kwiecie dochodzi też do kopulacji tych owadów i składania jaj. Wylęgające się larwy wgryzają się do słupków i wyjadają tam część zawiązków nasion. Przed przepoczwarzeniem larwy wydostają się z kwiatów i spadają na powierzchnię gleby.

    Na poniższych ilustracjach przedstawiono pokrój ogólny pełnika oraz – w powiększeniu – typowy liść łodygowy.

    Pełnik europejski: pokrój i powiększony liść łodygowy

    Zadanie 7.1

    1 pkt
    Rośliny lądowe
    57%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.

    Pełnik europejski należy do klasy roślin

    A. jednoliściennych, o czym świadczą 1. okazałe kwiaty przystosowane do zapylania przez owady.
    2. liście o nerwacji siateczkowatej osadzone na ogonkach liściowych.
    B. dwuliściennych,
    3. zielna forma życiowa i przywiązanie do wilgotnych siedlisk.
    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Rozwiązanie

    B2

    Zasady oceniania

    1 pkt – za prawidłowe dokończenie zdania.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Zadanie 7.2

    1 pkt
    Zależności międzygatunkowe
    46%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Wykaż, że przedstawiona w tekście zależność między pełnikiem a muchówkami jest mutualizmem. Określ, na czym polega mutualizm, oraz podaj przykłady korzyści lub strat odnoszonych przez wymienione organizmy.

    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Przykładowe rozwiązania

    • Obie strony odnoszą w tej relacji korzyści – kwiaty pełnika zostają zapylone, a larwy mają pokarm pobrany z rośliny.
    • Larwy muchówek wykorzystują nasiona pełnika europejskiego jako pokarm, a imago składają w kwiatach tej rośliny jaja, ale też zapylają kwiaty pełnika europejskiego, więc obie strony mają korzyści, stąd jest to mutualizm.
    • Larwy muchówek mają pokarm – nasiona pełnika europejskiego, a imago zapylają kwiaty, więc zależność może być nazwana mutualizmem, ponieważ polega ona na obopólnych korzyściach dla obu gatunków.
    • Mutualizm to korzyść dla obu stron. Kwiaty pełnika są zapylane przez muchówki, a pełnik służy jako pokarm dla muchówek.

    Zasady oceniania

    1 pkt – za prawidłowe wykazanie mutualizmu, uwzględniające jego definicję – obustronne korzyści – oraz przykłady tych korzyści dla pełnika i dla muchówek.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Uwagi:
    Jeżeli w odpowiedzi zdający odnosi się do strat ponoszonych przez pełnika, to jednocześnie musi podać, że korzyści przewyższają te straty (zysk netto).
    Nie uznaje się odpowiedzi, w której zdający podaje jako korzyść rozprzestrzenianie nasion przez larwy muchówek.

    Zadanie 7.3

    1 pkt
    Zwierzęta bezkręgowe
    40%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Określ typ przeobrażenia występujący u muchówki z rodzaju Chiastocheta. Odpowiedź uzasadnij.

    Typ przeobrażenia:
    Uzasadnienie:

    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Przykładowe rozwiązania

    Typ przeobrażenia:

    • zupełne
    • całkowite
    • holometabolia

    Uzasadnienie:

    • W rozwoju występują zarówno larwa, jak i poczwarka.
    • Czerw nie przypomina budową osobnika dorosłego.
    • W rozwoju jest poczwarka.
    • W czasie rozwoju występują aż cztery różne stadia rozwojowe – jajo, larwa, poczwarka i imago.
    • Dochodzi do przepoczwarzenia.

    Zasady oceniania

    1 pkt – za poprawne określenie typu przeobrażenia muchówki Chiastocheta oraz poprawne uzasadnienie, odnoszące się do występowania wyraźnych różnic między larwą a imago albo odnoszące się do obecności stadium poczwarki.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Uwaga:
    Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do innego typu larw niż czerw.

    Zadanie 7.4

    2 pkt
    Różnorodność biologiczna i jej zagrożenia
    75%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Oceń, czy działania opisane w tabeli stanowią ochronę czynną pełnika europejskiego. Zaznacz T (tak), jeśli działanie jest przykładem ochrony czynnej, albo N (nie) – jeśli nim nie jest.
    1. Odsłanianie gleby wokół kęp pełnika europejskiego. T N
    2. Wpisanie pełnika europejskiego na listę gatunków chronionych. T N
    3. Regularne koszenie łąk ze stanowiskami pełnika europejskiego. T N
    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Rozwiązanie

    1. – T, 2. – N, 3. – T.

    Zasady oceniania

    2 pkt – za poprawną ocenę trzech działań.
    1 pkt – za poprawną ocenę dwóch działań.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Zadanie 8
    Matura 2022 · maj · Formuła 2015 · poziom rozszerzony
    2 podzadania2 pkt
    Informacja do podzadań

    Rozkład materiałów zapasowych zgromadzonych w bielmie nasion jęczmienia zachodzi stopniowo. Bielmo jest zróżnicowane na zewnętrzną warstwę aleuronową, w której znajdują się głównie białka, oraz bielmo skrobiowe, w którym są zgromadzone głównie polisacharydy. We wczesnej fazie kiełkowania nasion są produkowane hormony aktywujące geny kodujące hydrolazy (peptydazę i α-amylazę) wytwarzane przez warstwę aleuronową.

    Przeprowadzono doświadczenie, w którym badano wpływ zarodka na wytwarzanie enzymów rozkładających polisacharydy w ziarniaku jęczmienia. Namoczone wcześniej ziarniaki przecięto na dwie części tak, aby tylko w jednej części znajdował się zarodek. Następnie na oddzielnych szalkach zawierających zestalony agarem kleik skrobiowy przygotowano dwie próby:

  • próba I – zawierała połówki ziarniaków z zarodkiem
  • próba II – zawierała połówki ziarniaków bez zarodka.

    • W obu próbach połówki ziarniaków umieszczono powierzchnią przecięcia do podłoża. Po czterech dniach naniesiono na podłoże kilka kropli roztworu płynu Lugola.
    Zaobserwowano, że jedynie wokół połówek ziarniaków zawierających zarodki podłoże nie zabarwiło się na granatowo.

    Wyniki doświadczenia przedstawiono schematycznie na poniższym rysunku.

    Zadanie 8.1

    1 pkt
    Rośliny – rozmnażanie się
    22%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Sformułuj wniosek na podstawie przedstawionych wyników doświadczenia.

    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Przykładowe rozwiązania

    • Obecność zarodka stymuluje wytwarzanie enzymów rozkładających polisacharydy w ziarniaku jęczmienia.
    • Zarodek w ziarniaku jęczmienia pobudza syntezę enzymu α-amylazy.
    • Zarodek jest konieczny do tego, żeby w ziarniaku jęczmienia były wytwarzane enzymy rozkładające skrobię.
    • Zarodek w badanym nasieniu wpływa pozytywnie na syntezę α-amylazy w ziarniaku.

    Zasady oceniania

    1 pkt – za sformułowanie poprawnego wniosku, odnoszącego się do pobudzania przez zarodek w ziarniaku jęczmienia syntezy enzymów rozkładających polisacharydy.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Uwaga:
    Nie uznaje się wniosków:

    • zbyt ogólnych, np. „Zarodek wpływa na syntezę enzymu”
    • zawierających tylko opis wyników, np. „W obecności zarodka skrobia została rozłożona, o czym świadczy żółte zabarwienie po dodaniu płynu Lugola”
    • nie wynikających bezpośrednio z przedstawionych wyników doświadczenia, np. „Zarodek jęczmienia wytwarza hormony, które aktywują geny kodujące hydrolazy rozkładające skrobię”
    • dotyczących braku zarodka lub wytwarzania przez zarodek enzymów trawiących polisacharydy.

    Zadanie 8.2

    1 pkt
    Rośliny – rozmnażanie się
    89%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.

    Do wyciągnięcia wniosków z przedstawionych badań

    A. wystarczy analiza wyników z próby I, ponieważ 1. próba I to próba badawcza i działał w niej badany czynnik.
    2. próba II to próba kontrolna i sprawdza tylko, czy odczynniki działały prawidłowo.
    B. konieczne są analiza i porównanie wyników z prób I i II,
    3. różnica wyników między próbami I a II świadczy o działaniu badanego czynnika.
    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Rozwiązanie

    B3

    Zasady oceniania

    1 pkt – za prawidłowe dokończenie zdania.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Zadanie 9
    Matura 2022 · maj · Formuła 2015 · poziom rozszerzony
    1 pkt
    Rośliny – odżywianie się
    6%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    W warunkach wysokiej wilgotności powietrza transpiracja roślin jest ograniczona, ale mimo to rośliny nadal pobierają wodę z podłoża. W takich warunkach na brzegach blaszki liściowej można zaobserwować krople wody wydzielanej przez rośliny – to zjawisko nazywamy gutacją. Działaniem na roślinę 4-procentowym wodnym roztworem siarczanu miedzi można ograniczyć gutację. Jony miedzi są inhibitorami enzymów oddechowych.

    Na podstawie: red. M. Kozłowska, Fizjologia roślin, Poznań 2007.

    Wyjaśnij, dlaczego inhibitory enzymów oddechowych ograniczają gutację. W odpowiedzi odwołaj się do mechanizmu parcia korzeniowego.

    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Przykładowe rozwiązania

    • Gutacja jest skutkiem parcia korzeniowego, które polega na aktywnym transporcie soli mineralnych, a wraz z nimi wody. Zahamowanie oddychania komórkowego przez jony miedzi spowoduje, że ATP nie będzie powstawać, parcie korzeniowe osłabnie, a gutacja zostanie zahamowana.
    • Parcie korzeniowe polega na aktywnym transporcie jonów, któremu towarzyszy osmotyczny napływ wody. Do transportu aktywnego potrzebny jest ATP produkowany podczas oddychania, a więc zahamowanie oddychania ograniczy też gutację.

    Zasady oceniania

    1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające aktywny transport jonów, który skutkuje osmotycznym napływem wody do komórek korzenia oraz niedobór energii (ATP) w wyniku zahamowania oddychania.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Uwaga:
    Nie uznaje się odpowiedzi zaprzeczających I zasadzie termodynamiki (zasadzie zachowania energii).

    Zadanie 10
    Matura 2022 · maj · Formuła 2015 · poziom rozszerzony
    3 podzadania4 pkt
    Informacja do podzadań

    Mikrotubule są dynamicznymi strukturami, które mogą wydłużać się lub skracać w wyniku polimeryzacji lub depolimeryzacji cząsteczek tubuliny.

    Na rysunku przedstawiono mikrotubulę, z której do cytozolu są uwalniane cząsteczki tubuliny, co prowadzi do skrócenia tej mikrotubuli.

    Zadanie 10.1

    2 pkt
    Cykl komórkowy
    45%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące podziałów komórkowych są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
    1. Mikrotubule wrzeciona podziałowego w komórkach, zarówno zwierzęcych, jak i roślinnych, są wytwarzane w centrosomach z udziałem centrioli. P F
    2. Zablokowanie polimeryzacji mikrotubul może hamować niekontrolowane podziały komórkowe w obrębie guza nowotworowego. P F
    3. Zarówno w mitozie, jak i w mejozie mikrotubule wrzeciona podziałowego wiążą się z centromerami chromosomów metafazowych. P F
    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Rozwiązanie

    1. – F, 2. – P, 3. – P.

    Zasady oceniania

    2 pkt – za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.
    1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Zadanie 10.2

    1 pkt
    Cykl komórkowy
    24%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały poprawny opis przebiegu mejozy. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.

    Podczas II podziału mejotycznego skracanie się mikrotubul zachodzi w czasie (metafazy / anafazy) i umożliwia rozejście się (chromatyd siostrzanych / biwalentów) do przeciwległych biegunów komórki. II podział mejotyczny zapewnia właściwą (ilość DNA / ploidalność jąder) w komórkach potomnych.

    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Rozwiązanie

    Podczas II podziału mejotycznego skracanie się mikrotubul zachodzi w czasie (metafazy / anafazy) i umożliwia rozejście się (chromatyd siostrzanych / biwalentów) do przeciwległych biegunów komórki. II podział mejotyczny zapewnia właściwą (ilość DNA / ploidalność jąder) w komórkach potomnych.

    Zasady oceniania

    1 pkt – za wybór trzech poprawnych określeń.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Zadanie 10.3

    1 pkt
    42%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Jaką funkcję pełnią mikrotubule w ruchu komórek? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

    1. Mikrotubule tworzą wewnętrzny szkielet wici.
    2. Podjednostki tubuliny hydrolizują ATP dostarczający energii do ruchu wici.
    3. Skracanie się mikrotubul wici skutkuje ciągnięciem za sobą całej komórki.
    4. Polimeryzacja mikrotubul powoduje wydłużanie wici i odpychanie się komórki od podłoża.
    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Rozwiązanie

    A

    Zasady oceniania

    1 pkt – za wybór prawidłowej odpowiedzi.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Zadanie 11
    Matura 2022 · maj · Formuła 2015 · poziom rozszerzony
    3 podzadania3 pkt
    Informacja do podzadań

    Pobieranie przez komórkę wody z otoczenia powoduje przyrost objętości komórki, który jest pośrednią miarą wielkości potencjału wody w komórce. Aby określić potencjał wody w miękiszu spichrzowym bulw ziemniaka, przeprowadzono doświadczenie, podczas którego mierzono zmiany objętości tej tkanki w zależności od stężenia w roztworze zewnątrzkomórkowym sacharozy – substancji osmotycznie czynnej.

    Na poniższym wykresie przedstawiono wyniki doświadczenia.

    Zadanie 11.1

    1 pkt
    Rośliny – odżywianie się
    78%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Uzupełnij poniższe zdania tak, aby powstał poprawny opis przebiegu wykonanego doświadczenia. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.

    Z bulwy ziemniaka wycięto 18 kostek o (jednakowych / różnych) wymiarach. Następnie przygotowano wodne roztwory sacharozy o (jednakowych / dwóch różnych / kilku różnych) stężeniach, w których na godzinę umieszczono wcześniej przygotowane kostki. W celu obliczenia średnich zmian objętości kostek zmierzono ich wymiary za pomocą suwmiarki (tylko na początku / tylko na końcu / na początku i na końcu) doświadczenia.

    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Rozwiązanie

    Z bulwy ziemniaka wycięto 18 kostek o (jednakowych / różnych) wymiarach. Następnie przygotowano wodne roztwory sacharozy o (jednakowych / dwóch różnych / kilku różnych) stężeniach, w których na godzinę umieszczono wcześniej przygotowane kostki. W celu obliczenia średnich zmian objętości kostek zmierzono ich wymiary za pomocą suwmiarki (tylko na początku / tylko na końcu / na początku i na końcu) doświadczenia.

    Zasady oceniania

    1 pkt – za wybór trzech poprawnych określeń.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Zadanie 11.2

    1 pkt
    Rośliny – odżywianie się
    53%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące potencjału wody są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
    1. Punkt R na wykresie oznacza wyrównanie potencjału wody w komórce i środowisku zewnętrznym. P F
    2. W cytoplazmie komórki umieszczonej w wodzie destylowanej jest wyższy potencjał wody w porównaniu do jej otoczenia. P F
    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Rozwiązanie

    1. – P, 2. – F.

    Zasady oceniania

    1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Zadanie 11.3

    1 pkt
    39%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Wyjaśnij, dlaczego badana tkanka umieszczona w roztworze sacharozy o stężeniu równym bądź większym od 0,2 mol/l zmniejszyła swoją objętość. W odpowiedzi uwzględnij zjawisko osmozy.

    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Zasady oceniania

    1 pkt – za prawidłowe wyjaśnienie, uwzględniające przyczynę – wyższe stężenie substancji osmotycznie czynnych w roztworze zewnątrzkomórkowym niż w komórce (niższy potencjał wody na zewnątrz komórki) oraz mechanizm – osmotyczny wypływ wody z komórek do środowiska zewnętrznego.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Przykładowe rozwiązania

    • Tkanka umieszczona została w roztworze hipertonicznym, przez co osmotycznie traci wodę.
    • Np. w roztworze sacharozy o stężeniu 1,0 mol/l jest większe stężenie substancji osmotycznie czynnych niż w komórkach bulwy ziemniaka. Powoduje to dyfuzję wody do miejsca o wyższym stężeniu substancji osmotycznie czynnych, czyli w tym przypadku z wnętrza komórek do ich otoczenia.
    • Potencjał wody roztworu sacharozy o stężeniu większym niż 0,2 mol/l jest niższy od potencjału wody roztworu w badanej tkance. Woda przepływa na drodze osmozy zgodnie z różnicą potencjału wody, a więc z badanej tkanki (który ma wyższy potencjał wody) do roztworu sacharozy (która ma niższy potencjał wody).

    Uwaga:
    Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do występowania w roztworze zewnątrzkomórkowym innych cukrów osmotycznie czynnych niż sacharoza.

    Zadanie 12
    Matura 2022 · maj · Formuła 2015 · poziom rozszerzony
    3 podzadania4 pkt
    Informacja do podzadań

    W Ameryce Północnej wiewiórka czerwona (Tamiasciurus hudsonicus) i wiewiórka szara (Sciurus carolinensis) współwystępują w wielu regionach. Na Wyspach Brytyjskich jedynym rodzimym gatunkiem wiewiórki jest wiewiórka pospolita (Sciurus vulgaris), przedstawiona na zdjęciu obok. Wiewiórki szare zostały wprowadzone na Wyspy Brytyjskie w 1876 roku. Od tamtej pory liczebność wiewiórek pospolitych zaczęła się zmniejszać. Jedną z przyczyn jest przenoszenie wirusa ospy przez wiewiórki szare, które nie wykazują przy tym objawów choroby. Dla większości wiewiórek pospolitych ta infekcja jest śmiertelna. Oba gatunki wiewiórek, szara i pospolita, wykorzystują podobne zasoby pokarmowe, przy czym wiewiórka szara efektywniej wykorzystuje żołędzie. Na podstawie: J.R. Freeland, Ekologia molekularna, Warszawa 2008; sitn.hms.harvard.edu

    Zadanie 12.1

    1 pkt
    Zasady klasyfikacji i sposoby identyfikacji organizmów
    28%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Na podstawie przedstawionych informacji określ, czy wiewiórki Ameryki Północnej – wiewiórka czerwona i wiewiórka szara – są klasyfikowane w jednym, czy – w dwóch rodzajach. Odpowiedź uzasadnij.

    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Przykładowe rozwiązania

    • Wiewiórka czerwona i wiewiórka szara nie należą do tego samego rodzaju, ponieważ wiewiórka czerwona należy do rodzaju Tamiasciurus, a wiewiórka szara – do rodzaju Sciurus.
    • Są klasyfikowane w dwóch rodzajach, na co wskazują ich nazwy rodzajowe w języku łacińskim, które są inne.
    • Należą do dwóch rodzajów, gdyż mają odmienne pierwsze człony nazw łacińskich.
    • Nie, bo ich nazwy rodzajowe się różnią.

    Zasady oceniania

    1 pkt – za poprawne określenie, że wiewiórki czerwona i szara są klasyfikowane w dwóch rodzajach, oraz poprawne uzasadnienie, uwzględniające różne nazwy rodzajowe tych wiewiórek (po łacinie).
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Zadanie 12.2

    2 pkt
    Zwierzęta kręgowe
    49%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Podaj dwie różne widoczne na zdjęciu cechy morfologiczne wiewiórki pospolitej, które pozwalają jednoznacznie zaklasyfikować ten gatunek do ssaków.

    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Przykładowe rozwiązania

    • 1. włosy, 2. nos.
    • 1. sierść, 2. małżowina uszna.
    • 1. sutki, 2. wibrysy.

    Uwagi:
    Dopuszcza się odpowiedź „ucho zewnętrzne”.
    Nie uznaje się odpowiedzi:

    • zbyt ogólnych, np. „ucho”, ponieważ wszystkie czworonogi mają narząd słuchu, ale tylko ssaki mają małżowiny uszne
    • odnoszących się do heterodontyzmu, np. „Obecność siekaczy”, ponieważ na zdjęciu nie widać zróżnicowania w budowie zębów.

    Zasady oceniania

    2 pkt – za podanie dwóch różnych (niezależnych) cech morfologicznych widocznych na zdjęciu charakterystycznych dla ssaków.
    1 pkt – za podanie jednej cechy.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    Zadanie 12.3

    1 pkt
    Zależności międzygatunkowe
    49%średni wynik CKE
    Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

    Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.

    Spadek liczebności populacji wiewiórki pospolitej na Wyspach Brytyjskich jest wynikiem m.in.

    A. konkurencji międzygatunkowej, ponieważ 1. nie wynika z ograniczenia jej niszy ekologicznej przez inny gatunek.
    2. osobniki tego gatunku konkurują ze sobą o miejsca bytowania.
    B. konkurencji wewnątrzgatunkowej,
    3. jej nisza ekologiczna pokrywa się częściowo z niszą wiewiórki szarej.
    Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

    Rozwiązanie

    A3

    Zasady oceniania

    1 pkt – za prawidłowe dokończenie zdania.
    0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

    2026 Utworzone przez zespół MaturaPodKlucz