Odczytywanie danych z tabel wymaga połączenia właściwego wiersza z właściwą kolumną oraz sprawdzenia jednostki. Najpierw ustalamy, czy komórka opisuje wartość cechy, liczbę osób czy udział w grupie.
Pojęcia, od których zaczynamy
W tabeli „liczba rodzeństwa — liczba uczniów” liczba rodzeństwa jest badaną cechą, a liczba uczniów jej liczebnością. Wpis „dwoje rodzeństwa: czterech uczniów” oznacza cztery obserwacje o wartości dwa. Nie oznacza czterech rodzeństw ani dwóch uczniów.
Liczebność jest liczbą obserwacji, częstość względna ich udziałem w całej grupie. Udział można podać jako ułamek, liczbę dziesiętną lub procent. Mianownik zależy od pytania: udział w całej klasie liczymy względem wszystkich, udział wśród dziewcząt względem dziewcząt. Wiersz „razem” służy do kontroli i nie jest kolejną kategorią.
Zasada i zapis
\(n_i\) jest liczebnością wybranej kategorii, a \(n\) liczebnością grupy, do której odnosimy udział.
Jak czytać rysunek?
Tabela pokazuje jedną odpowiedź każdego z dwudziestu uczniów o głównym sposobie dojazdu. Wyróżniono autobus i tramwaj. Nagłówek mówi, że wartości oznaczają osoby. Wiersza „razem” nie dodajemy ponownie do czterech kategorii.
Przykład krok po kroku
Spośród dwudziestu uczniów ośmiu dojeżdża autobusem, sześciu tramwajem, czterech rowerem, dwóch chodzi pieszo. Jaki odsetek korzysta z autobusu lub tramwaju, jeśli każdy podał jeden główny sposób?
- Sprawdź sumę rozłącznych kategorii.\(n=8+6+4+2=20\)
- Zsumuj tylko kategorie wskazane w pytaniu.\(n_{\text{publiczny}}=8+6=14\)
- Podziel przez całą badaną grupę i zapisz procent.\(\frac{14}{20}=0{,}7=70\%\)
Typowy błąd
Dodatkowy przykład i kontrola
Dla tabeli ocen nie dodajemy samych etykiet ocen, aby policzyć uczniów. Dodajemy liczebności. Gdy wartość cztery występuje sześć razy, wnosi do sumy ocen \(4\cdot6=24\), ale do liczby uczniów tylko sześć. To rozróżnienie będzie potrzebne przy średniej ważonej.
Udziały sumują się do stu procent, jeśli kategorie są rozłączne i obejmują całość. W ankiecie wielokrotnego wyboru suma odpowiedzi może przekroczyć liczbę osób. Przy zaokrąglonych udziałach niewielka różnica od stu procent nie musi być błędem. Pusta komórka nie oznacza automatycznie zera: sprawdź objaśnienia.