Organizmy modelowe wykazują szereg cech, które ułatwiają ich wykorzystywanie w badaniach naukowych.
Na rysunku przedstawiono rzodkiewnik pospolity (Arabidopsis thaliana). Ta roślina znalazła zastosowanie w badaniach związanych m.in. z fizjologią roślin (przekazywanie sygnałów hormonalnych i stresowych), funkcjonowaniem zegara biologicznego, roślinnymi komórkami macierzystymi oraz genetycznymi podstawami fototropizmu.
W doświadczeniach związanych z fizjologią roślin badano wpływ różnych warunków środowiska na kwitnienie rzodkiewnika. Na podstawie wyników jednego z tych doświadczeń sformułowano wniosek:
„Względnie wysoka temperatura przyśpiesza kwitnienie rzodkiewnika”.
Zadanie 9.1
76%średni wynik CKE
Sformułuj problem badawczy doświadczenia, które doprowadziło do powyższego wniosku.
Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź
Przykładowe rozwiązania
- Wpływ temperatury na kwitnienie rzodkiewnika.
- Wpływ wysokiej temperatury na tempo kwitnienia badanej rośliny.
- Czy wysoka temperatura wpływa na przyspieszenie kwitnienia rzodkiewnika pospolitego?
- Wpływ wysokiej temperatury na czas zakwitania A thaliana.
- Wpływ temperatury na czas przejścia badanej rośliny w fazę generatywną.
Zasady oceniania
1 p. – za sformułowanie poprawnego problemu badawczego uwzględniającego:
- właściwy czynnik – temperaturę,
- badany proces – kwitnienie,
- obiekt badawczy – rzodkiewnik (pospolity).
0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.
Zadanie 9.2
23%średni wynik CKE
Zaznacz klasę roślin okrytonasiennych, do której należy rzodkiewnik. Odpowiedź uzasadnij, podając dwie, widoczne na rysunku, cechy budowy tej rośliny, które o tym świadczą.
A. jednoliścienne B. dwuliściennePokaż odpowiedźUkryj odpowiedź
Rozwiązanie
B
Przykładowe cechy świadczące o przynależności do dwuliściennych:
- palowy system korzeniowy;
- liście o nerwacji pierzastej;
- czterokrotne kwiaty (kwiat posiada cztery płatki);
- okwiat zróżnicowany (na kielich i koronę).
Zasady oceniania
1 p. – za zaznaczenie klasy dwuliściennych i podanie dwóch widocznych na rysunku cech budowy rzodkiewnika, świadczących o przynależności do tej klasy.
0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.
Uwagi:
- Uznaje się odpowiedzi odnoszące się do obecności ogonków liściowych oraz nerwacji siatkowatej, która jest kategorią nadrzędną wobec nerwacji pierzastej.
- Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do czterech płaszczyzn lub osi symetrii okwiatu lub kwiatu (de facto u rzodkiewnika występują dwie płaszczyzny symetrii w kwiecie, ale ze względu na skalę rysunku i niewidoczne części generatywne jest to trudne do wywnioskowania).
- Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do nerwacji dłoniastej, ponieważ na rysunku jest widoczna nerwacja pierzasta.
Zadanie 9.3
39%średni wynik CKE
Spośród wymienionych cech wybierz i zaznacz trzy, które powinny charakteryzować organizm modelowy, aby był on łatwy do badania w laboratorium.
- organizm eukariotyczny
- krótki cykl życiowy
- rozmnażanie wyłącznie bezpłciowe
- łatwość rozmnażania
- małe rozmiary
- duża odporność na czynniki środowiska
Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź
Rozwiązanie
B, D, E
Zasady oceniania
1 p. – za podkreślenie wszystkich trzech właściwych cech charakteryzujących organizm modelowy, ułatwiających prowadzenie nad nim badań w laboratorium.
0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.