Państwo i społeczeństwo: prawa człowiekaRozszerzenie

Jak używać słownictwa w kontekście

Prawa człowieka opisują uprawnienia przysługujące ludziom, a nie nagrodę za popularność, pochodzenie czy poglądy. W wypowiedzi nazwij konkretne prawo, opisz sytuację i wyjaśnij, dlaczego budzi zastrzeżenia. Nie każda nieuprzejmość automatycznie dowodzi naruszenia prawa. Umiejętność językowa polega także na odróżnieniu zgłoszonej obawy, zarzutu i ustalonego faktu oraz na unikaniu wniosków wykraczających poza podany tekst.

Podstawowe pojęcia

Rights w tym temacie to prawa przysługujące osobom. Human dignity oznacza godność człowieka. Equality dotyczy równości, equal treatment równego traktowania. Non-discrimination nie wymaga, by każdemu zapewnić identyczne narzędzia: usunięcie bariery może wymagać dostosowania sposobu udziału.

human rights — prawa człowieka.

• Human rights apply to every person.Prawa człowieka przysługują każdej osobie.

human dignity — godność człowieka.

• The discussion should respect human dignity.Dyskusja powinna szanować godność człowieka.

equality — równość.

• Equality is a central theme of the campaign.Równość jest głównym tematem kampanii.

equal treatment — równe traktowanie.

• The policy aims to ensure equal treatment.Polityka ma na celu zapewnienie równego traktowania.

non-discrimination — niedyskryminacja.

• Non-discrimination should guide access to services.Niedyskryminacja powinna być zasadą dostępu do usług.

Nazwy praw i wolności

Używaj right to + rzeczownik: right to education, albo right to + czasownik: right to learn. Freedom of expression jest szerszym określeniem niż samo speech. Peaceful assembly dotyczy pokojowego zgromadzania się. Nazwanie prawa nie rozstrzyga wszystkich warunków jego wykonywania w konkretnym systemie prawnym.

freedom of expression — wolność wypowiedzi.

• The article discusses freedom of expression.Artykuł omawia wolność wypowiedzi.

right to education — prawo do edukacji.

• The report focuses on the right to education.Raport koncentruje się na prawie do edukacji.

right to privacy — prawo do prywatności.

• A public campaign should respect the right to privacy.Kampania publiczna powinna szanować prawo do prywatności.

freedom of religion — wolność religii.

• The lesson compares different views on freedom of religion.Lekcja porównuje różne poglądy na wolność religii.

peaceful assembly — pokojowe zgromadzenie.

• The students discussed the right to peaceful assembly.Uczniowie omówili prawo do pokojowego zgromadzania się.

Opis naruszenia

Violate jest czasownikiem przechodnim: violate a right. Discriminate wymaga against przed osobą lub grupą. Alleged violation oznacza domniemane lub zarzucane naruszenie, jeszcze nie ustalone rozstrzygnięciem. Minority rights odnosi się do ochrony mniejszości, a nie do pomniejszania praw innych ludzi.

violate a right — naruszyć prawo przysługujące osobie.

• The article asks whether the practice violates a right.Artykuł stawia pytanie, czy praktyka narusza prawo przysługujące osobie.

violation of rights — naruszenie praw.

• The group documented an alleged violation of rights.Grupa udokumentowała domniemane naruszenie praw.

discriminate against — dyskryminować kogoś.

• Rules must not discriminate against a minority.Zasady nie mogą dyskryminować mniejszości.

equal access — równy dostęp.

• Equal access may require removing physical barriers.Równy dostęp może wymagać usunięcia barier fizycznych.

minority rights — prawa mniejszości.

• The meeting addressed minority rights.Spotkanie dotyczyło praw mniejszości.

Reakcja i ustalanie faktów

Raise a concern opisuje zgłoszenie problemu, lodge a complaint bardziej formalną skargę. Evidence jest niepoliczalne: some evidence, a piece of evidence. Fair trial nie jest obietnicą korzystnego wyroku. Access to justice oznacza możliwość korzystania z ochrony prawnej, nie automatyczne wygranie sprawy.

raise a concern — zgłosić zastrzeżenie lub obawę.

• A participant raised a concern about the new rule.Uczestnik zgłosił zastrzeżenie dotyczące nowej zasady.

lodge a complaint — złożyć skargę.

• She asked how to lodge a complaint.Zapytała, jak złożyć skargę.

provide evidence — przedstawić dowody.

• The witness was asked to provide evidence.Świadka poproszono o przedstawienie dowodów.

fair trial — sprawiedliwy proces.

• The text explains the importance of a fair trial.Tekst wyjaśnia znaczenie sprawiedliwego procesu.

access to justice — dostęp do wymiaru sprawiedliwości.

• Language support can improve access to justice.Wsparcie językowe może poprawić dostęp do wymiaru sprawiedliwości.

Obrona praw

Stand up for someone znaczy stanąć w czyjejś obronie. Hold someone accountable dotyczy rozliczenia działań, nie tylko publicznego potępienia. Seek redress opisuje dochodzenie naprawienia krzywdy. W argumentacji wskaż oczekiwane działanie, zamiast ograniczać się do hasła, że sytuacja jest niesprawiedliwa.

protect civil liberties — chronić swobody obywatelskie.

• Independent institutions can help protect civil liberties.Niezależne instytucje mogą pomagać chronić swobody obywatelskie.

stand up for someone — stanąć w czyjejś obronie.

• You can stand up for someone without sharing their private story.Możesz stanąć w czyjejś obronie bez ujawniania jej prywatnej historii.

hold someone accountable — rozliczyć kogoś z działań.

• The campaign seeks to hold decision-makers accountable.Kampania dąży do rozliczenia decydentów z ich działań.

raise awareness of rights — zwiększać świadomość praw.

• Workshops can raise awareness of rights.Warsztaty mogą zwiększać świadomość praw.

seek redress — dochodzić naprawienia krzywdy.

• The residents sought advice on how to seek redress.Mieszkańcy szukali porady, jak dochodzić naprawienia krzywdy.

Ważne rozróżnienia i rozszerzenie

Right i law nie są wymienne: a right to privacy to uprawnienie, a privacy law przepis lub ustawa dotycząca prywatności. Civil rights nie należy tłumaczyć mechanicznie jako praw przysługujących wyłącznie obywatelom danego państwa; zakres terminu zależy od kontekstu. Rozszerzenie: prawa człowieka są uniwersalne, lecz nie wynika z tego, że każde działanie można uzasadnić powołaniem się na dowolną wolność. Niektóre prawa mogą podlegać określonym ograniczeniom, inne, jak zakaz tortur, mają charakter absolutny. Szczegółową ocenę prawną należy odróżnić od ćwiczenia językowego o fikcyjnej sytuacji.

Model wypowiedzi i komentarz

A public meeting should allow residents to take part on equal terms. If information is available only in a format that some participants cannot use, formal permission to attend may not be enough. The organisers should ask what changes would remove the barrier. Participants also need a clear way to raise concerns. Describing the problem carefully and providing evidence can support a request for change, but a complaint alone does not establish that a legal violation has occurred.

Akapit najpierw wskazuje zasadę, następnie barierę, możliwe działanie i granicę wniosku. May not be enough jest ostrożniejsze niż twierdzenie, że każda różnica formatu jest już potwierdzonym naruszeniem. Równe warunki udziału wyjaśniono przez konkretną sytuację, bez tworzenia porady prawnej.

Sprawdź, czy potrafisz zastosować materiał

Right czy law? Right to education to prawo przysługujące osobie, law może oznaczać ustawę lub system przepisów. Następnie wybierz trzy zwroty z różnych grup i ułóż własną krótką wypowiedź dotyczącą sytuacji z lekcji. Sprawdź znaczenie, przyimek i formę czasownika. W zadaniu otwartym porównuj przede wszystkim przekazane informacje i sens, a nie dosłowną zgodność z jedną odpowiedzią modelową.

Rozwiązanie krok po kroku

Przeczytaj zdanie: Everyone should be able to use the service equally. Przekształć je ze słowem access, uzupełniając: Everyone should have ___ the service. Najpierw ustal, jaka informacja ma pozostać niezmieniona. Następnie sprawdź podmiot, czas i fragment już zapisany po luce; nie powtarzaj go w odpowiedzi. Wpisz: equal access to. Otrzymasz: Everyone should have equal access to the service. Equal access to zachowuje sens równej możliwości korzystania. Na końcu odczytaj całe zdanie, a nie samą lukę. Sprawdź, czy zachowano sens i czy słowo kluczowe występuje bez zmiany formy.

Typowe błędy

Quiz i zadania poniżej stanowią autorski trening językowy.