Zbiór zadań maturalnych

Biologia — zadania maturalne

Ćwicz zadania maturalne z odpowiedziami. Wspólne informacje i ilustracje znajdziesz nad podzadaniami. Procent CKE to średni procent zdobytych punktów.

689 w całym zbiorze

Ćwicz zadania maturalne z odpowiedziami.

Co oznacza procent CKE?

To średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza łatwiejsze zadanie.

Przedmiot

Poziom

Dział

493 zadań i wiązekStrona 37 z 50

Zadanie 4

Matura 2017 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

2 podzadania

Informacja do podzadań

Aparat szparkowy składa się z komórek przyszparkowych oraz komórek szparkowych zawierających chloroplasty, pomiędzy którymi tworzy się szparka, łącząca środowisko zewnętrzne rośliny z komorą podszparkową i dalej – z przestworami międzykomórkowymi.

W doświadczeniu badano wpływ DCMU na stopień otwarcia aparatów szparkowych. DCMU to organiczny związek hamujący transport elektronów pomiędzy fotosystemem II a fotosystemem I.

Na schematach przedstawiono kierunek dyfuzji cząsteczek dwutlenku węgla oraz stan aparatów szparkowych skórki dolnej liścia w kolejnych próbach (A–C).

Na podstawie: Z. Hejnowicz, Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych, Warszawa 2002.

Schematy A. ciemność, B. światło i C. światło, DCMU, pokazujące stan aparatów szparkowych i kierunki dyfuzji CO₂; oznaczenia: komora podszparkowa, chloroplast, szparka.

Zadanie 4.1

1 pkt

Metodyka badań biologicznych

W doświadczeniu badano wpływ DCMU na stopień otwarcia aparatów szparkowych. DCMU to organiczny związek hamujący transport elektronów pomiędzy fotosystemem II a fotosystemem I.

Na schematach przedstawiono kierunek dyfuzji cząsteczek dwutlenku węgla oraz stan aparatów szparkowych skórki dolnej liścia w kolejnych próbach (A–C).

Na podstawie: Z. Hejnowicz, Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych, Warszawa 2002.

Na podstawie przedstawionych informacji uzupełnij poniższe zdanie tak, aby powstał poprawny wniosek z tego eksperymentu. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.

Pod wpływem DCMU stężenie CO₂ w komorze podszparkowej (wzrasta / maleje), w wyniku czego aparaty szparkowe się (zamykają / otwierają).

Trzy schematy aparatów szparkowych z kierunkami dyfuzji CO₂: A. ciemność; B. światło; C. światło, DCMU. Na rysunkach oznaczono komorę podszparkową, chloroplast i szparkę.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Pod wpływem DCMU stężenie CO₂ w komorze podszparkowej (wzrasta / maleje), w wyniku czego aparaty szparkowe się (zamykają / otwierają).

1 p. – za poprawne uzupełnienie przedstawionego wniosku z eksperymentu (podkreślenie obu prawidłowych określeń).

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 4.2

1 pkt

Fotosynteza

W doświadczeniu badano wpływ DCMU na stopień otwarcia aparatów szparkowych. DCMU to organiczny związek hamujący transport elektronów pomiędzy fotosystemem II a fotosystemem I.

Na schematach przedstawiono kierunek dyfuzji cząsteczek dwutlenku węgla oraz stan aparatów szparkowych skórki dolnej liścia w kolejnych próbach (A–C).

Na podstawie: Z. Hejnowicz, Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych, Warszawa 2002.

Wyjaśnij, uwzględniając procesy metaboliczne zachodzące w komórkach roślin, dlaczego dodanie związku DCMU w próbie C wywołało zmianę stężenia \(\mathrm{CO}_2\) w jamie podszparkowej.

Trzy schematy oznaczone A. ciemność, B. światło oraz C. światło, DCMU. Pokazują stan aparatów szparkowych i kierunki dyfuzji CO₂. Oznaczenia na rysunku: komora podszparkowa, chloroplast, szparka.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania

Stężenie CO₂ w jamie podszparkowej wzrosło, ponieważ dodanie DCMU zahamowało zachodzenie procesu fotosyntezy, w której jest on wykorzystywany. Poza tym komórki przeprowadzały wewnątrzkomórkowe oddychanie tlenowe, którego produktem jest CO₂.
Dodanie DCMU hamuje transport elektronów pomiędzy fotosystemem II a fotosystemem I i uniemożliwia zachodzenie fotosyntezy, w której wykorzystywany jest CO₂, dlatego jego stężenie rośnie.

1 p. – za prawidłowe wyjaśnienie wzrostu stężenia CO₂ w jamie podszparkowej odnoszące się do zahamowania procesów fotosyntezy i zachodzenia wewnątrzkomórkowego oddychania tlenowego lub zahamowania procesów fotosyntezy i niewykorzystywania CO₂.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 5

Matura 2017 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

3 podzadania

Informacja do podzadań

Tekst I.

W strefie przybrzeżnej, na skalistym dnie morskim, spotykane są gęste zarośla brunatnic, których plechy mają do 2–3 m długości. Ich komórki mają ściany komórkowe zbudowane z dwóch warstw: wewnętrznej celulozowej i zewnętrznej pektynowej, wysyconej polisacharydami specyficznymi dla brunatnic. W cytoplazmie tych komórek znajdują się chloroplasty wtórne otoczone czterema błonami, w których występują chlorofil a i chlorofil c. Głównym barwnikiem pomocniczym w chloroplastach jest brunatna fukoksantyna, która absorbuje światło od żółtozielonej do żółtoniebieskiej części widma. Materiałem zapasowym wytwarzanym w komórkach brunatnic jest polisacharyd – laminaryna. W cyklu życiowym wielu brunatnic, np. u listownicy, występuje przemiana pokoleń z przewagą sporofitu.

Na podstawie: Encyklopedia biologiczna – Wszystkie dziedziny nauk przyrodniczych, t. II Bo-Dn, Kraków 2013.

Tekst II.

Zarośla brunatnic nie tylko stanowią schronienie, lecz także są pokarmem dla różnych organizmów. W miarę jak brunatnice rosną, odżywiają się nimi między innymi ślimaki, skorupiaki oraz jeżowce i ryby roślinożerne. Roślinożercami tymi odżywiają się np. drapieżne mięczaki i ryby, jak również liczna grupa morskich ssaków i ptaków drapieżnych. Niektóre z tych drapieżników np. wydry morskie, których głównym pokarmem są jeżowce, są uważane za gatunek kluczowy, decydujący o zachowaniu równowagi w tej biocenozie.

Na podstawie: Biologia, pod red. N.A. Campbella, Poznań 2012.

Zadanie 5.1

2 pkt

Protisty i rośliny pierwotnie wodne

Wypisz z tekstu I dwie cechy budowy komórek brunatnic, które różnią je od typowych komórek miękiszu asymilacyjnego roślin nasiennych, i porównaj obydwa te taksony pod względem tych cech.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania

Ściana komórkowa brunatnic zbudowana jest z dwóch warstw, z których zewnętrzna pektynowa wysycona jest specyficznymi polisacharydami, podczas gdy ściana komórkowa w komórkach miękiszu asymilacyjnego roślin nasiennych ma jedną warstwę zbudowaną głównie z celulozy.
Komórki brunatnic posiadają chloroplasty (wtórne) z czterema błonami, podczas gdy chloroplasty w komórkach miękiszu asymilacyjnego roślin nasiennych mają dwie błony (zewnętrzną i wewnętrzną).

2 p. – za wypisanie z tekstu dwóch prawidłowych cech budowy komórek brunatnic różniących je od budowy typowej komórki miękiszu asymilacyjnego rośliny nasiennej wraz z opisem tej różnicy dla każdej z komórek uwzględniającym ich porównanie.

1 p. – za podanie tylko jednej prawidłowej cechy budowy komórek brunatnic wraz z opisem odpowiedniej różnicy w porównaniu z typową komórką miękiszu asymilacyjnego.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

W chloroplastach komórek brunatnic barwnikiem pomocniczym jest fukoksantyna, natomiast w chloroplastach komórek miękiszu asymilacyjnego roślin nasiennych barwnikami pomocniczymi są, np. karoten i ksantofil.
W chloroplastach komórek brunatnic jest chlorofil c, natomiast w chloroplastach komórek miękiszu asymilacyjnego roślin nasiennych jest chlorofil b.
Materiałem zapasowym w komórkach brunatnic jest laminaryna, natomiast w chloroplastach miękiszu asymilacyjnego roślin nasiennych są ziarna skrobi.

Zadanie 5.2

1 pkt

Zależności międzygatunkowe

Tekst I.

Na podstawie: Encyklopedia biologiczna – Wszystkie dziedziny nauk przyrodniczych, t. II Bo-Dn, Kraków 2013.

Tekst II.

Na podstawie: Biologia, pod red. N.A. Campbella, Poznań 2012.

Na podstawie tekstu II wyjaśnij, w jaki sposób występowanie wydr morskich w strefie przybrzeżnej oceanów decyduje o utrzymaniu różnorodności gatunkowej ryb w tych biocenozach. W odpowiedzi uwzględnij zależności pokarmowe między wydrą morską, jeżowcami a brunatnicami.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania

Jeżowce konkurują z rybami o brunatnice (pokarm), a wydry zjadając jeżowce zapewniają dostatek bazy pokarmowej rybom, co w konsekwencji wpływa na liczbę i strukturę gatunkową ryb.
Wydry morskie odżywiając np. jeżowcami regulują w ten sposób ich liczebność jeżowców, które konkurują z rybami o brunatnice będące ich pokarmem, a które są też pokarmem i schronieniem dla ryb w strefie przybrzeżnej oceanów, co w efekcie decyduje o zachowaniu ich różnorodności.

1 p. – za podanie prawidłowego wyjaśnienia odnoszącego się do roli wydr morskich w zachowaniu różnorodności ryb, które uwzględnia zależności pokarmowe między wydrami, jeżowcami i brunatnicami, wg schematu:

„odżywianie się wydr jeżowcami → zmniejszenie liczebności jeżowców, które zjadają brunatnice → zachowanie zarośli brunatnic, w których różne gatunki ryb odżywiają się / rozmnażają / znajdują schronienie → czego efektem jest różnorodność gatunkowa ryb”.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 5.3

1 pkt

Rośliny lądowe

Tekst I.

Na podstawie: Encyklopedia biologiczna – Wszystkie dziedziny nauk przyrodniczych, t. II Bo-Dn, Kraków 2013.

Tekst II.

Na podstawie: Biologia, pod red. N.A. Campbella, Poznań 2012.

Spośród poniższych nazw grup roślin wybierz wszystkie te, u których występuje przemiana pokoleń z przewagą pokolenia sporofitu, podobnie jak u listownicy. Podkreśl te nazwy.

mszaki paprotniki rośliny nagonasienne rośliny okrytonasienne

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

mszaki paprotniki rośliny nagonasienne rośliny okrytonasienne

1 p. – za podkreślenie wszystkich trzech prawidłowych nazw grup roślin.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 6

Matura 2017 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

2 podzadania

Informacja do podzadań

Turzyca piaskowa (Carex arenaria L.) jest byliną, która rośnie w miejscach piaszczystych i niepokrytych bujną roślinnością. Występuje często na nadmorskich i śródlądowych wydmach. Rozrasta się w charakterystyczny, liniowy sposób za pomocą prosto rosnących kłączy, wydających w regularnych odstępach pęd nadziemny. Kłącza mogą osiągać do 15 m długości. Kwiaty mają zredukowany okwiat i zebrane są w niepozorne kłosy umieszczone na szczycie pędu. W górnej części kłosa znajdują się kwiaty męskie zawierające po trzy pręciki mające długie i wiotkie nitki, a u jego podstawy – kwiaty żeńskie zawierające słupki z trzema długimi znamionami. Owocem turzycy piaskowej jest orzeszek znajdujący się wewnątrz oskrzydlonego pęcherzyka przystosowanego do rozsiewania przez wiatr.

Na podstawie: Z. Podbielkowski, M. Podbielkowska, Przystosowania roślin do środowiska, Warszawa 1992.

Zadanie 6.1

2 pkt

Rośliny – rozmnażanie się

Uzupełnij zdania 1. i 2. tak, aby były prawdziwe – wpisz na początku zdania rodzaj rozmnażania turzycy piaskowej (wegetatywne lub generatywne), a następnie dokończ zdanie: przedstaw uzasadnienie, że od podanego rodzaju rozmnażania zależy przetrwanie na wydmach tego gatunku.

1. Rozmnażanie … umożliwia szybkie opanowanie nowego siedliska i utrzymanie lokalnej populacji, ponieważ …

2. Rozmnażanie … warunkuje zachowanie zróżnicowania genetycznego osobników, ponieważ …

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania

1. Rozmnażanie wegetatywne umożliwia szybkie opanowanie nowego siedliska i utrzymanie lokalnej populacji ponieważ:

długie i rozgałęzione kłącza kotwiczą roślinę w niestabilnym podłożu.
system podziemnych pędów powoduje, że roślina jest silna konkurencyjnie wobec innych gatunków (, które mogą pojawić się na wydmach, np. perz).
jest wytwarzana duża liczba identycznych osobników przystosowanych do konkretnego środowiska.
kłącza szybko się rozrastają, co pozwala roślinie opanować duży obszar,

2. Rozmnażanie generatywne warunkuje zachowanie zróżnicowania genetycznego osobników ponieważ:

podczas mejozy powstają na jednej roślinie zróżnicowane gametofity, które produkują potem zróżnicowane gamety.
w procesie zapłodnienia uczestniczą zróżnicowane genetycznie gamety.
dyspersja nasion umożliwia wymianę genów pomiędzy odległymi populacjami.
powstawanie gamet i zapłodnienie to procesy, w wyniku których dochodzi do rekombinacji materiału genetycznego i osobniki potomne różnią się od osobników macierzystych.

2 p. – za prawidłowe przyporządkowanie rodzaju rozmnażania do każdego z dwóch zdań i ich poprawne uzasadnienie odnoszące się do cech roślin lub cech wybranego sposobu rozmnażania warunkujących przetrwanie gatunku na wydmach.

1 p. – za właściwe przyporządkowanie i właściwe uzasadnienie tylko jednej odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 6.2

1 pkt

Rośliny – rozmnażanie się

Na podstawie informacji w tekście uzupełnij poniższe zdania tak, aby poprawnie charakteryzowały kwiaty turzycy piaskowej. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.

Turzyca piaskowa ma kwiaty (pojedyncze / zebrane w kwiatostany). Kwiaty te są (obupłciowe / rozdzielnopłciowe), a ze względu na swoją budowę są (owadopylne / wiatropylne).

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

Turzyca piaskowa ma kwiaty (pojedyncze / zebrane w kwiatostany). Kwiaty te są (rozdzielnopłciowe / obupłciowe), a ze względu na swoją budowę są (owadopylne / wiatropylne).

1 p. – za podkreślenie wszystkich trzech prawidłowych informacji charakteryzujących kwiaty turzycy piaskowej.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 7

Matura 2017 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

4 podzadania

Informacja do podzadań

Tasiemiec bruzdogłowiec szeroki ma złożony cykl rozwojowy. Z jego jaj, które wraz z odchodami ssaka dostały się do wody, wylęgają się wolno żyjące, urzęsione larwy – koracidia. Koracidium, jeśli zostanie zjedzone przez drobnego skorupiaka, przekształca się w następną larwę – procerkoid i w tej postaci pasożytuje w jego ciele. Po zjedzeniu skorupiaka przez rybę kostnoszkieletową procerkoid przekształca się w kolejną larwę – plerocerkoid i osiada w mięśniach ryby. Zjedzenie zarażonej ryby przez ssaka skutkuje przeobrażeniem się plerocerkoidu w postać dorosłą, która po zapłodnieniu produkuje następne jaja.

Na podstawie: http://www.pasozyty.eu/choroby-pasozytnicze/bruzdoglowiec-szeroki

Zadanie 7.1

1 pkt

Zwierzęta bezkręgowe

Tasiemiec bruzdogłowiec szeroki ma złożony cykl rozwojowy. Z jego jaj, które wraz z odchodami ssaka dostały się do wody, wylęgają się wolno żyjące, urzęsione larwy – koracidia. Koracidium, jeśli zostanie zjedzone przez drobnego skorupiaka, przekształca się w następną larwę – procerkoid i w tej postaci pasożytuje w jego ciele. Po zjedzeniu skorupiaka przez rybę kostnoszkieletową procerkoid przekształca się w kolejną larwę – plerocerkoid i osiada w mięśniach ryby. Zjedzenie zarażonej ryby przez ssaka, skutkuje przeobrażeniem się plerocerkoidu w postać dorosłą, która po zapłodnieniu produkuje następne jaja.

Na podstawie: pasozyty.eu, „Bruzdogłowiec szeroki”.

Na podstawie tekstu uzupełnij schemat cyklu rozwojowego bruzdogłowca szerokiego: wpisz w odpowiednie miejsca nazwy jego stadiów rozwojowych.

Schemat cyklu rozwojowego bruzdogłowca szerokiego z pustymi polami, strzałkami oraz oznaczeniami „woda” i „koracidium”

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

1 p. – za prawidłowe uzupełnienie schematu: wpisanie we właściwych komórkach czterech nazw: larw lub postaci rozwojowej.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 7.2

1 pkt

Zwierzęta bezkręgowe

Tasiemiec bruzdogłowiec szeroki ma złożony cykl rozwojowy. Z jego jaj, które wraz z odchodami ssaka dostały się do wody, wylęgają się wolno żyjące, urzęsione larwy – koracidia. Koracidium, jeśli zostanie zjedzone przez drobnego skorupiaka, przekształca się w następną larwę – procerkoid i w tej postaci pasożytuje w jego ciele. Po zjedzeniu skorupiaka przez rybę kostnoszkieletową procerkoid przekształca się w kolejną larwę – plerocerkoid i osiada w mięśniach ryby. Zjedzenie zarażonej ryby przez ssaka, skutkuje przeobrażeniem się plerocerkoidu w postać dorosłą, która po zapłodnieniu produkuje następne jaja.

Na podstawie: http://www.pasozyty.eu/choroby-pasozytnicze/bruzdoglowiec-szeroki

Wypisz z tekstu nazwy grup organizmów będących żywicielami opisanego bruzdogłowca.

żywiciel pośredni I: …

żywiciel pośredni II: …

żywiciel ostateczny: …

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

żywiciel pośredni I: skorupiaki
żywiciel pośredni II: ryby
żywiciel ostateczny: ssaki

1 p. – za prawidłowe podanie na podstawie tekstu nazw trzech grup organizmów będących wskazanymi żywicielami bruzdogłowca.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 7.3

1 pkt

Zwierzęta bezkręgowe

Tasiemiec bruzdogłowiec szeroki ma złożony cykl rozwojowy. Z jego jaj, które wraz z odchodami ssaka dostały się do wody, wylęgają się wolno żyjące, urzęsione larwy – koracidia. Koracidium, jeśli zostanie zjedzone przez drobnego skorupiaka, przekształca się w następną larwę – procerkoid i w tej postaci pasożytuje w jego ciele. Po zjedzeniu skorupiaka przez rybę kostnoszkieletową procerkoid przekształca się w kolejną larwę – plerocerkoid i osiada w mięśniach ryby. Zjedzenie zarażonej ryby przez ssaka, skutkuje przeobrażeniem się plerocerkoidu w postać dorosłą, która po zapłodnieniu produkuje następne jaja.

Na podstawie: pasozyty.eu, „Bruzdogłowiec szeroki”.

Podaj, w jaki sposób człowiek może się stać się żywicielem bruzdogłowca szerokiego, i określ, czy będzie on żywicielem pośrednim, czy – ostatecznym dla tego pasożyta.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

Człowiek może zarazić się bruzdogłowcem, zjadając:

surowe mięso ryby z larwami/mięso ryby, w którym są żywe larwy bruzdogłowca
mięso ryby z larwami bruzdogłowca bez obróbki termicznej

i zostałby wtedy, jako ssak, żywicielem ostatecznym.

Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zjedzenia ryby, ale z pominięciem informacji o obecności żywych larw lub braku obróbki termicznej.

1 p. – za prawidłowe określenie sposobu zarażenia się człowieka larwami bruzdogłowca, uwzględniającego obecność w pokarmie żywych larw tego pasożyta oraz stwierdzenie, że człowiek będzie żywicielem ostatecznym.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 7.4

1 pkt

Zwierzęta bezkręgowe

Tasiemiec bruzdogłowiec szeroki ma złożony cykl rozwojowy. Z jego jaj, które wraz z odchodami ssaka dostały się do wody, wylęgają się wolno żyjące, urzęsione larwy – koracidia. Koracidium, jeśli zostanie zjedzone przez drobnego skorupiaka, przekształca się w następną larwę – procerkoid i w tej postaci pasożytuje w jego ciele. Po zjedzeniu skorupiaka przez rybę kostnoszkieletową procerkoid przekształca się w kolejną larwę – plerocerkoid i osiada w mięśniach ryby. Zjedzenie zarażonej ryby przez ssaka, skutkuje przeobrażeniem się plerocerkoidu w postać dorosłą, która po zapłodnieniu produkuje następne jaja.

Na podstawie: serwis pasozyty.eu, „bruzdogłowiec szeroki”.

Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby zawierało informacje prawdziwe. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.

Bruzdogłowiec szeroki jest pasożytem (wewnętrznym / zewnętrznym) ssaków zaliczanym do (płazińców / nicieni / pierścienic).

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

Bruzdogłowiec jest pasożytem (wewnętrznym / zewnętrznym) ssaków zaliczanym do typu (płazińce / nicienie / pierścienice).

1 p. – za podkreślenie w zdaniu obu prawidłowych określeń dotyczących bruzdogłowca.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 8

Matura 2017 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

4 podzadania

Informacja do podzadań

Wołek zbożowy to rozprzestrzeniony na całym świecie szkodnik, odżywiający się ziarnem zbóż. Występuje głównie w magazynach zbóż lub produktów zbożowych, gdzie uszkadza surowe ziarno, a także trwale je zanieczyszcza, np. kałem lub pozostałościami chitynowych pancerzyków. Chrząszcze wołka zbożowego nie mają drugiej, błoniastej pary skrzydeł i nie latają. Żyją ok. 6–9 miesięcy. Jedna samica składa w ziarnach dziennie ok. 150 jaj. Po kilku – kilkunastu dniach wylęgają się larwy, z których każda żeruje w bielmie ziarniaka. Larwa po czterech linieniach przekształca się w poczwarkę, a następnie – w imago, które wydostaje się z ziarniaka na zewnątrz.

Dorosłe samce wydzielają feromon agregacyjny, dzięki któremu wszystkie osobniki tego gatunku skupiają się w określonym miejscu.

Przypuszcza się, że mąka zawierająca chitynowe pozostałości szkodników może zawierać również trujące substancje i ma właściwości rakotwórcze. Analiza wyciągu z ciał wołka zbożowego wykazała obecność aż sześciu różnych alergenów.

Na podstawie: P. Olejarski, Wołek zbożowy - szkodnik zmagazynowanego ziarna.

Zadanie 8.1

1 pkt

Zwierzęta bezkręgowe

Wołek zbożowy to rozpowszechniony na całym świecie szkodnik, odżywiający się ziarnem zbóż. Występuje głównie w magazynach zbóż lub produktów zbożowych, gdzie uszkadza surowe ziarno, a także trwale je zanieczyszcza, np. kałem lub pozostałościami chitynowych pancerzyków. Chrząszcze wołka zbożowego nie mają drugiej, błoniastej pary skrzydeł i nie latają. Żyją ok. 6–9 miesięcy. Jedna samica składa w ziarnach dziennie ok. 150 jaj. Po kilku – kilkunastu dniach wylęgają się larwy, z których każda żeruje w bielmie ziarniaka. Larwa po czterech linieniach przekształca się w poczwarkę, a następnie – w imago, które wydostaje się z ziarniaka na zewnątrz.

Dorosłe samce wydzielają feromon agregacyjny, dzięki któremu wszystkie osobniki tego gatunku skupiają się w określonym miejscu.

Na podstawie: P. Olejarski, Wołek zbożowy - szkodnik zmagazynowanego ziarna.

Na podstawie tekstu wymień z cyklu rozwojowego wołka zbożowego tylko te stadia, które bezpośrednio wyrządzają szkody w magazynowanym zbożu.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

larwa, imago

1 p. – za poprawne podanie dwóch stadiów rozwojowych wołka zbożowego, które są szkodnikami ziarna zbóż.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 8.2

1 pkt

Zwierzęta bezkręgowe

Wybierz i zaznacz w tabeli odpowiedź A albo B, która jest poprawnym dokończeniem poniższego zdania, oraz jej poprawne uzasadnienie spośród odpowiedzi 1.–3.

W cyklu rozwojowym wołka zbożowego występuje przeobrażenie …, ponieważ jest w nim obecne …

A. zupełne,

B. niezupełne,

1. stadium larwy.

2. stadium poczwarki.

3. postać imago.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

A 2

1 p. – za poprawne zaznaczenie rodzaju przeobrażenia wołka zbożowego (A) i jego uzasadnienia (2).

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 8.3

1 pkt

Populacja

Podaj, jakie znaczenie dla rozwoju populacji wołka zbożowego ma zdolność wydzielania feromonów agregacyjnych przez samce tego gatunku.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania

Dzięki wydzielaniu feromonów wzrośnie rozrodczość, przez co zwiększy się liczebność populacji.
Feromony sprawiają, że skupiają się samce i samice tych owadów, co wpływa na zwiększenie liczby wydawanego potomstwa i liczebność populacji.
Feromony przyciągają w to miejsce samice i dzięki temu łatwiej znaleźć im partnerkę do rozrodu.

Uwaga:
Uznaje się odpowiedź odnoszącą się tylko do rozrodczości, czego konsekwencją jest wzrost liczebności populacji.

1 p. – za prawidłowe określenie znaczenia dla rozwoju populacji działania feromonów, odnoszące się do zwiększenia rozrodczości i liczebności populacji.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 8.4

1 pkt

Zasady klasyfikacji i sposoby identyfikacji organizmów

Dorosłe samce wydzielają feromon agregacyjny, dzięki któremu wszystkie osobniki tego gatunku skupiają się w określonym miejscu.

Na podstawie: P. Olejarski, Wołek zbożowy - szkodnik zmagazynowanego ziarna.

Przedstaw w tabeli systematykę wołka zbożowego: wpisz do każdej pustej komórki tabeli jedną nazwę rangi taksonomicznej wybranej z wymienionych.

gatunek　królestwo　rodzaj　typ　rząd　rodzina

Grupa taksonomiczna	Ranga taksonomiczna
zwierzęta
stawonogi
owady	gromada
chrząszcze
ryjkowcowate
wołek zbożowy

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

Grupa taksonomiczna	Ranga taksonomiczna
zwierzęta	królestwo
stawonogi	typ
owady	gromada
chrząszcze	rząd
ryjkowcowate	rodzina
wołek zbożowy	gatunek

1 p. – za prawidłowe wypełnienie wszystkich pięciu wierszy tabeli dotyczącej systematyki wołka zbożowego.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 9

Matura 2017 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

2 podzadania

Informacja do podzadań

Głównym azotowym produktem przemiany materii wydalanym przez żyjące w wodzie kijanki żab i ropuch jest amoniak, a przez osobniki dorosłe – mocznik. Dorosłe żaby szponiaste (Xenopus laevis), które po przeobrażeniu nadal żyją w wodzie, wydalają przede wszystkim amoniak.

Przeprowadzono doświadczenie, w którym dorosłe osobniki żaby szponiastej umieszczono w wilgotnym mchu, bez bezpośredniego dostępu do wody. Po kilku tygodniach obserwacji i pomiarów stwierdzono w tkankach i we krwi tych żab wysokie stężenie mocznika. Po ponownym umieszczeniu badanych osobników w wodzie stwierdzono, że wydaliły one nadmiar mocznika, a głównym wydalanym produktem znów był amoniak.

Na podstawie: K. Schmidt-Nielsen, Fizjologia zwierząt. Adaptacja do środowiska, Warszawa 2008.

Zadanie 9.1

1 pkt

Metodyka badań biologicznych

Oceń, czy przeprowadzony eksperyment odpowiada na poniższe pytania badawcze. Zaznacz T (tak), jeśli eksperyment odpowiada na postawione pytanie, albo N (nie), jeśli nie odpowiada.

1.	Czy dostępność wody wpływa na rodzaj wydalanego związku azotu u żab szponiastych?	T	N
2.	Czy niedobór wody powoduje wzrost stężenia mocznika w tkankach żaby szponiastej?	T	N
3.	Czy żaba szponiasta jest przystosowana do ciągłego przebywania w środowisku lądowym?	T	N

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

1. – T, 2. – T, 3. – N

1 p. – za zaznaczenie wszystkich trzech prawidłowych odpowiedzi na pytania badawcze przedstawione w tabeli.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 9.2

1 pkt

Zwierzęta kręgowe

Na podstawie wyników przeprowadzonego doświadczenia zaznacz właściwe dokończenie poniższego stwierdzenia, wybrane spośród A–D.

Osobniki dorosłe żaby szponiastej umieszczone eksperymentalnie w wilgotnym mchu gromadzą w tkankach wysokie stężenie mocznika, ponieważ

A. A. mają nieograniczony dostęp do wody.

B. B. ten związek nie rozpuszcza się w wodzie.

C. C. dzięki temu wchłaniają wodę z otoczenia.

D. D. dzięki temu stają się izoosmotyczne względem środowiska.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

C. / dzięki temu wchłaniają wodę z otoczenia.

1 p. – za poprawne zaznaczenie dokończenia stwierdzenia wynikającego z przeprowadzonego doświadczenia.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 10

Matura 2017 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

1 pkt

Układ krwionośny

Często spotykaną formą niedozwolonego dopingu fizjologicznego są transfuzje krwi. Stosowane są zarówno transfuzje krwi własnej, uprzednio zmagazynowanej, jak i transfuzje krwi pochodzącej od wyselekcjonowanych dawców. Oczekiwanym efektem takiej transfuzji jest szybkie uzyskanie zwiększonej zdolności do wysiłku fizycznego.

Na podstawie: A. Zięba, Mroczna strona medalu, „Wiedza i życie”, http://archiwum.wiz.pl

Wyjaśnij, w jaki sposób transfuzje krwi wpływają na zwiększenie wydolności fizycznej zawodnika. W odpowiedzi odnieś się do składu krwi i jej roli w organizmie.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązanie

Dzięki transfuzji dochodzi do zwiększenia liczby erytrocytów we krwi zawodnika, co daje więcej hemoglobiny przenoszącej tlen, który jest potrzebny do wytworzenia ATP zużywanego podczas intensywnej pracy mięśni.

1 p. – za wykazanie związku – między transfuzją krwi a wydolnością organizmu – uwzględniającego zwiększoną liczbę erytrocytów przenoszących tlen, co daje możliwość zaspokojenia wysokich potrzeb energetycznych (wytworzenia ATP) intensywnie pracujących mięśni.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 11

Matura 2017 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

1 pkt

Układ dokrewny

Insulina i glukagon to hormony regulujące poziom glukozy we krwi człowieka.

Określ, w których procesach uczestniczy insulina, a w których – glukagon. Zaznacz G, jeśli proces jest zależny od glukagonu, albo I – jeśli jest zależny od insuliny.

1.	Pobudza transport glukozy do komórek organizmu.	G	I
2.	Stymuluje uwalnianie glukozy z glikogenu w wątrobie.	G	I
3.	Hamuje proces syntezy glukozy z aminokwasów.	G	I
4.	Pobudza proces syntezy glikogenu.	G	I

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

1. – I, 2. – G, 3. – I, 4. – I

1 p. – za zaznaczenie wszystkich czterech właściwych nazw hormonów.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.

Zadanie 12

Matura 2017 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

2 podzadania

Informacja do podzadań

Na poniższym schemacie przedstawiono budowę ciałka nerkowego, w którym filtrowana jest krew. Jego część stanowi torebka kłębuszka wraz z kłębuszkiem naczyniowym, który jest zbudowany z naczyń włosowatych.

Na podstawie: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gray1130.svg

Schemat ciałka nerkowego z oznaczeniami: tętniczka odprowadzająca, tętniczka doprowadzająca, torebka kłębuszka, kanalik kręty I rzędu

Zadanie 12.1

1 pkt

Układ wydalniczy

Na podstawie: Wikimedia Commons, File:Gray1130.svg.

Na podstawie schematu wyjaśnij, na czym polega mechanizm filtracji kłębuszkowej. W odpowiedzi uwzględnij budowę naczyń krwionośnych kłębuszka nerkowego oraz torebki kłębuszka.

Schemat ciałka nerkowego z oznaczeniami: tętniczka odprowadzająca, tętniczka doprowadzająca, torebka kłębuszka i kanalik kręty I rzędu.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązanie

Krew przepływająca pod dużym ciśnieniem przez sieć naczyń włosowatych kłębuszka nerkowego ulega przesączaniu/filtracji między siecią naczyń włosowatych a ścianą torebki kłębuszka naczyniowego, co umożliwiają zbudowane z nabłonka jednowarstwowego płaskiego ściany naczyń krwionośnych i ściany torebki kłębuszka.

1 p. – za wyjaśnienie mechanizmu filtracji kłębuszkowej uwzględniającego budowę naczyń krwionośnych kłębuszka nerkowego i torebki kłębuszka.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Uwaga:
Uznaje się odpowiedzi odnoszące się do porów w ścianach naczyń krwionośnych kłębuszka lub szczelin filtracyjnych w ścianach torebki kłębuszka.

Zadanie 12.2

1 pkt

Układ wydalniczy

Na podstawie: Wikimedia Commons, File:Gray1130.svg

Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby zawierało prawdziwe informacje dotyczące skutków wzrostu ciśnienia krwi w tętniczce doprowadzającej na proces filtracji krwi w kłębuszkach naczyniowych. Podkreśl właściwe określenie w każdym nawiasie.

Wzrost ciśnienia w tętniczce doprowadzającej przyczyni się do (spowolnienia / wzmożenia) procesu ultrafiltracji krwi w kłębuszkach naczyniowych, gdyż nastąpi (zmniejszenie / zwiększenie) różnicy ciśnienia hydrostatycznego pomiędzy naczyniami krwionośnymi kłębuszka naczyniowego a torebką kłębuszka.

Schemat ciałka nerkowego z podpisami tętniczki doprowadzającej i odprowadzającej, torebki kłębuszka oraz kanalika krętego I rzędu.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

Wzrost ciśnienia hydrostatycznego w torebce kłębuszka przyczyni się do (spowolnienia / wzmożenia) procesu ultrafiltracji krwi w kłębuszkach naczyniowych, gdyż nastąpi (zmniejszenie / zwiększenie) różnicy ciśnienia hydrostatycznego pomiędzy naczyniami krwionośnymi kłębuszka naczyniowego a torebką kłębuszka.

1 p. – za podkreślenie w zdaniu dwóch właściwych określeń.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 13

Matura 2017 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

3 podzadania

Informacja do podzadań

Na schemacie przedstawiono łuk odruchowy odruchu kolanowego.

Na podstawie: C. Hickman, L. Roberts, A. Larson, Integrated principles of zoology, New York 2001.

Schemat łuku odruchowego odruchu kolanowego z oznaczeniami X i Z oraz podpisami elementów

Zadanie 13.1

1 pkt

Układ nerwowy

Na schemacie przedstawiono łuk odruchowy odruchu kolanowego.

Na podstawie: C. Hickman, L. Roberts, A. Larson, Integrated principles of zoology, New York 2001.

Do kresek narysowanych na schemacie wzdłuż neuronów oznaczonych literą Z dorysuj groty strzałek tak, aby ilustrowały kierunek przepływu impulsu nerwowego w tych neuronach.

Schemat łuku odruchowego odruchu kolanowego z oznaczeniami X i Z oraz podpisami elementów.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

1 p. – za zaznaczenie na schemacie grotów obu strzałek prawidłowo ilustrujących kierunek przewodzenia impulsu nerwowego.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Schemat rozwiązania z zaznaczonymi grotami obu strzałek kierunku przewodzenia impulsu nerwowego

Zadanie 13.2

1 pkt

Układ nerwowy

Na schemacie przedstawiono łuk odruchowy odruchu kolanowego.

Na podstawie: C. Hickman, L. Roberts, A. Larson, Integrated principles of zoology, New York 2001.

Podkreśl nazwę rodzaju neuronu oznaczonego na schemacie literą X.

neuron czuciowy
neuron pośredniczący
neuron ruchowy

Schemat łuku odruchowego odruchu kolanowego z oznaczeniem neuronu X oraz pozostałymi etykietami i strzałkami.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

neuron czuciowy, neuron pośredniczący, neuron ruchowy

1 p. – za podkreślenie właściwej nazwy neuronu (neuron czuciowy).

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 13.3

1 pkt

Układ nerwowy

Na schemacie przedstawiono łuk odruchowy odruchu kolanowego.

Na podstawie: C. Hickman, L. Roberts, A. Larson, Integrated principles of zoology, New York 2001.

Oceń, które informacje dotyczące odruchu kolanowego są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.	Odruch kolanowy jest odruchem dwusynaptycznym.	P	F
2.	Receptor tego odruchu znajduje się w narządzie efektorowym.	P	F
3.	Mięsień prostujący kończynę w stawie kolanowym jest w tym łuku efektorem.	P	F

Schemat łuku odruchowego odruchu kolanowego z oznaczeniami X i Z oraz podpisami jego elementów.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie:

1 – F, 2 – P, 3 – P

1 p. – za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń dotyczących odruchu kolanowego.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.