Zbiór zadań maturalnych

Biologia — zadania maturalne

Ćwicz zadania maturalne z odpowiedziami. Wspólne informacje i ilustracje znajdziesz nad podzadaniami. Procent CKE to średni procent zdobytych punktów.

689 w całym zbiorze

Ćwicz zadania maturalne z odpowiedziami.

Co oznacza procent CKE?

To średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza łatwiejsze zadanie.

Przedmiot

Poziom

Dział

23 zadań i wiązekStrona 2 z 3

Zadanie 13

Matura 2019 · maj · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

2 pkt

Homeostaza organizmu człowieka Układ krwionośny

21%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Podwyższenie temperatury krwi dopływającej do ośrodka termoregulacji w podwzgórzu skutkuje uruchomieniem mechanizmów zwiększających utratę ciepła z organizmu człowieka, m.in. przez pogłębienie i przyśpieszenie oddechów oraz zwiększenie pojemności minutowej serca, a więc skróceniem czasu, w którym serce przepompowuje całą objętość krwi znajdującą się w układzie krwionośnym. Wykaż związek między zwiększoną utratą ciepła z organizmu człowieka przez układ oddechowy

a zwiększeniem pojemności minutowej serca:
a pogłębieniem i przyśpieszeniem oddechów:

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Schemat punktowania

2 p. – za wykazanie, że utrata ciepła przez układ oddechowy wynika: (1) ze zwiększonego dostarczania ciepła do płuc przez krew oraz (2) ze zwiększonego oddawania ciepła z wydychanym powietrzem lub z większą objętością powietrza przepływającego przez układ oddechowy.

1 p. – za poprawne wykazanie tylko jednego związku.

0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania

1. zwiększenie pojemności minutowej serca:

zwiększony przepływ krwi przez płuca powoduje, że dostarcza ona więcej ciepła do płuc.
krew jest nośnikiem ciepła z tkanek organizmu do płuc. Intensywniejsze krążenie przyspiesza ten transport.

2. pogłębienie i przyspieszenie oddechów:

z powietrzem wydychanym z płuc jest oddawane więcej ciepła (głównie dzięki parowaniu).
zwiększona wymiana powietrza w płucach zwiększa odbieranie przez powietrze ciepła z krwi.
im intensywniejsza wentylacja, tym więcej ciepła jest oddawane przez układ oddechowy.

Uwagi:

Nie uznaje się odpowiedzi nieodnoszących się do utraty ciepła, np. uwzględniających pobieranie większej ilości zimnego powietrza: „Dzieje się tak, ponieważ wdychamy chłodne powietrze, które pozwala nam chłodzić organizm od środka”.

Nie uznaje się odpowiedzi nieodnoszących się do układu oddechowego, np. mówiących o utracie ciepła przez skórę.

Zadanie 3

Matura 2018 · maj · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

2 podzadania2 pkt

Informacja do podzadań

Kolageny to białka będące głównym składnikiem macierzy zewnątrzkomórkowej zwierząt. Ich główną funkcją jest utrzymanie integralności strukturalnej i sprężystości tkanki łącznej. Kolagen jest syntetyzowany w formie łańcuchów α, będących produktem ekspresji odrębnych genów. Te łańcuchy zawierają duże ilości lizyny i proliny – głównych składników kolagenu stabilizujących jego cząsteczkę. Aminokwasy te następnie ulegają hydroksylacji z udziałem hydroksylaz, których kofaktorem w tym procesie jest witamina C, pobudzająca także bezpośrednio syntezę kolagenu przez aktywację transkrypcji kodujących go genów. W kolejnym etapie łańcuchy α łączą się trójkami za pomocą mostków dwusiarczkowych, w wyniku czego powstaje prokolagen. Z cząsteczek prokolagenu wydzielonych poza komórkę powstają cząsteczki kolagenu, które mogą agregować w większe struktury, takie jak włókienka, włókna lub sieci.

Na podstawie: J. Kawiak, J. Zabel, Seminaria z cytofizjologii, Wrocław 2002;
K.A. Czubak, H.M. Żbikowska, Struktura, funkcja i znaczenie biomedyczne kolagenów, Ann. Acad. Med. Siles., 4/2014.

Zadanie 3.1

Inny dział1 pkt

Białka

14%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Treść podzadania — poza wybranym działem

Na podstawie przedstawionych informacji określ najwyższą rzędowość struktury białka – prokolagenu. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do cechy budowy tego białka.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

1 p. – za prawidłowe określenie, że prokolagen jest białkiem o strukturze 4-rzędowej wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do liczby tworzących go łańcuchów polipeptydowych albo związania łańcuchów polipeptydowych mostkami disiarczkowymi.
0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania

Prokolagen jest białkiem o strukturze 4-rzędowej, ponieważ zbudowany jest z trzech łańcuchów polipeptydowych α (połączonych mostkami disiarczkowymi).
Prokolagen jest białkiem o strukturze 4-rzędowej, ponieważ składa się z trzech łańcuchów polipeptydowych, a białko o strukturze 4-rzędowej musi mieć co najmniej dwa polipeptydy.
Struktura 4-rzędowa, gdyż w jego skład wchodzą łańcuchy polipeptydowe, połączone ze sobą za pomocą mostków disiarczkowych.

Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi niepełnych – nieodwołujących się do struktury prokolagenu, ale tylko do definicji struktury 4-rzędowej, np. „Prokolagen ma strukturę 4-rzędową, ponieważ ma więcej niż jeden łańcuch polipeptydowy” albo „Struktura 4-rzędowa, ponieważ zbudowany jest z łańcuchów polipeptydowych α”.

Zadanie 3.2

1 pkt

Układ krwionośny

33%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Na podstawie przedstawionych informacji i własnej wiedzy wyjaśnij, dlaczego przy niedoborze witaminy C mogą pękać naczynia krwionośne. W odpowiedzi uwzględnij budowę naczyń krwionośnych.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania

Witamina C jest niezbędna do funkcjonowania hydroksylaz katalizujących syntezę kolagenu, nadającego rozciągliwość tkance łącznej budującej ściany naczyń krwionośnych.
Niedobór witaminy C upośledza syntezę kolagenu, który zapewnia wytrzymałość ścian naczyń krwionośnych na rozciąganie. Niedobór kolagenu powoduje, że naczynia krwionośne tracą swoją wytrzymałość.

Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do braku kolagenu lub braku witaminy C albo do zahamowania syntezy kolagenu, ponieważ upośledzenie syntezy kolagenu ma charakter ilościowy.

1 p. – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające funkcję kolagenu w naczyniach krwionośnych i upośledzenie jego syntezy wskutek niedoboru witaminy C.
0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 9

Matura 2018 · maj · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

2 podzadania2 pkt

Informacja do podzadań

Głowonogi wyróżniają się spośród pozostałych mięczaków m.in. układem krążenia zbudowanym z systemu naczyń krwionośnych, z których krew prawie nigdzie nie wylewa się do jamy ciała. W układzie tym występują serce oraz dwa tzw. serca skrzelowe, będące kurczliwymi odcinkami naczyń krwionośnych.
Poniżej przedstawiono budowę zewnętrzną jednego z przedstawicieli głowonogów oraz budowę układu krwionośnego głowonogów, gdzie jasnym i ciemnym kolorem oznaczono krew różniącą się stopniem utlenowania.

Uwaga: Nie zachowano proporcji wielkości rysunków.

Zadanie 9.1

1 pkt

Porównanie struktur zwierząt odpowiedzialnych za realizację różnych czynności życiowych Układ krwionośny

46%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Zaznacz właściwe dokończenie zdania wybrane spośród A–B oraz jego poprawne uzasadnienie wybrane spośród 1.–3.

Pod względem funkcji pełnionej w układzie krążenia serca skrzelowe głowonogów można uznać za analogiczne do

A.	lewej części	serca człowieka, ponieważ	1.	pompują krew odtlenowaną do narządów wymiany gazowej
			2.	pompują krew natlenowaną do serca.
B.	prawej części		3.	pompują krew natlenowaną do tkanek ciała.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

B1.

Schemat punktowania

1 p. – za zaznaczenie właściwego dokończenia zdania i poprawnego jego uzasadnienia.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 9.2

Inny dział1 pkt

Zwierzęta bezkręgowe

19%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Treść podzadania — poza wybranym działem

Podaj jedną cechę budowy zewnętrznej głowonogów, która odróżnia je od pozostałych mięczaków.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania

noga przekształcona w ramiona i lejek
obecność ramion
obecny lejek
duże oczy / dobrze rozwinięte oczy / oczy przypominające oczy kręgowców

Schemat punktowania

1 p. – za poprawny przykład cechy budowy zewnętrznej głowonogów odróżniającej te zwierzęta od pozostałych mięczaków.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Uwagi:
Uznaje się za prawidłowe określenia: „macki” oraz „przyssawki”.
Nie uznaje się określeń: „brak nogi”, „brak muszli” oraz „duża liczba ramion”.

Zadanie 12

Matura 2018 · maj · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

3 podzadania3 pkt

Informacja do podzadań

Rytmiczne skurcze serca przebiegają pod wpływem bodźców powstających w samym sercu. Włókna mięśnia sercowego tworzące układ bodźcowo-przewodzący mają charakterystyczną budowę. Ich błona komórkowa odznacza się zdolnością do rytmicznej depolaryzacji, co jest przyczyną wytwarzania impulsów elektrycznych pobudzających skurcze serca. Na pracę serca wpływają również bodźce fizjologiczne oraz sygnały z autonomicznego układu nerwowego, które mogą hamować lub pobudzać jego własny rytm.
Na schemacie przedstawiono elementy (A–C) układu bodźcowo-przewodzącego serca człowieka.

Zadanie 12.1

1 pkt

Układ krwionośny

17%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Wybierz ze schematu i zapisz literę: A, B lub C, którą oznaczono element układu bodźcowo-przewodzącego serca odgrywający rolę nadrzędną, i podaj jego nazwę.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

A – węzeł zatokowo-przedsionkowy / węzeł Keitha-Flacka / węzeł SA (ang. sinoatrial node)

Schemat punktowania

1 p. – za podanie właściwej litery i nazwy opisanego elementu budowy serca.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 12.2

1 pkt

Homeostaza organizmu człowieka Układ krwionośny

18%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Oceń, czy poniższe informacje dotyczące układu bodźcowo-przewodzącego serca są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.


1.	Praca układu bodźcowo-przewodzącego podlega regulacji ze strony układu nerwowego.	P	F
2.	Układ bodźcowo-przewodzący decyduje o częstotliwości i synchronizacji skurczów całego mięśnia sercowego.	P	F
3.	Praca układu bodźcowo-przewodzącego powoduje, że serce wyjęte z organizmu człowieka i umieszczone w płynie fizjologicznym nadal bije.	P	F

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

1. – P, 2. – P, 3. – P.

Schemat punktowania

1 p. – za prawidłową ocenę wszystkich trzech informacji.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 12.3

1 pkt

Homeostaza organizmu człowieka Układ dokrewny Układ krwionośny

56%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Uzupełnij poniższe zdania tak, aby poprawnie opisywały regulujące działanie mechanizmów fizjologicznych wpływających na pracę serca. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.

Adrenalina wydzielana przez nadnercza (zwalnia / przyśpiesza) pracę serca. Wzrost temperatury ciała (hamuje / pobudza) aktywność układu bodźcowo-przewodzącego, dlatego gdy mamy gorączkę, nasze tętno jest (niższe / wyższe).

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

Adrenalina wydzielana przez nadnercza (zwalnia / przyśpiesza) pracę serca.
Wzrost temperatury ciała (hamuje / pobudza) aktywność układu bodźcowo-przewodzącego, dlatego gdy mamy gorączkę, nasze tętno jest (niższe / wyższe).

Schemat punktowania

1 p. – za podkreślenie wszystkich właściwych określeń.
0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 10

Matura 2017 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

1 pkt

Układ krwionośny

Często spotykaną formą niedozwolonego dopingu fizjologicznego są transfuzje krwi. Stosowane są zarówno transfuzje krwi własnej, uprzednio zmagazynowanej, jak i transfuzje krwi pochodzącej od wyselekcjonowanych dawców. Oczekiwanym efektem takiej transfuzji jest szybkie uzyskanie zwiększonej zdolności do wysiłku fizycznego.

Na podstawie: A. Zięba, Mroczna strona medalu, „Wiedza i życie”, http://archiwum.wiz.pl

Wyjaśnij, w jaki sposób transfuzje krwi wpływają na zwiększenie wydolności fizycznej zawodnika. W odpowiedzi odnieś się do składu krwi i jej roli w organizmie.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązanie

Dzięki transfuzji dochodzi do zwiększenia liczby erytrocytów we krwi zawodnika, co daje więcej hemoglobiny przenoszącej tlen, który jest potrzebny do wytworzenia ATP zużywanego podczas intensywnej pracy mięśni.

1 p. – za wykazanie związku – między transfuzją krwi a wydolnością organizmu – uwzględniającego zwiększoną liczbę erytrocytów przenoszących tlen, co daje możliwość zaspokojenia wysokich potrzeb energetycznych (wytworzenia ATP) intensywnie pracujących mięśni.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 10

Matura 2017 · maj · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

3 podzadania3 pkt

Informacja do podzadań

Na rysunku przedstawiono budowę serca człowieka oraz kierunek przepływu krwi w sercu.

Zadanie 10.1

1 pkt

Układ krwionośny

45%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Wybierz i zaznacz w tabeli poprawne dokończenie poniższego zdania: spośród A–D zaznacz nazwę zastawki oznaczonej na rysunku literą X oraz spośród 1.–4. zaznacz poprawny opis jej zamykania się.
Literą X na rysunku zaznaczono

A.	zastawkę dwudzielną,	zamykającą się, gdy ciśnienie krwi	1.	w lewej komorze stanie się wyższe od ciśnienia w lewym przedsionku.
B.	zastawkę trójdzielną,		2.	w lewej komorze stanie się niższe niż w aorcie.
C.	zastawkę półksiężycowatą pnia płucnego,		3.	w prawej komorze stanie się wyższe od ciśnienia w prawym przedsionku.
D.	zastawkę półksiężycowatą aorty,		4.	w prawej komorze stanie się niższe niż w pniu płucnym.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie
C 4

Schemat punktowania

1 p. – za rozpoznanie zastawki półksiężycowatej pnia płucnego i wskazanie właściwej informacji dotyczącej jej zamykania się.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 10.2

1 pkt

Układ krwionośny

50%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Uporządkuj elementy układu krwionośnego człowieka w kolejności, w jakiej przepływa przez nie krew w obiegu płucnym, zaczynając od prawej komory. Wpisz w tabeli numery 2–5.

Element układu krwionośnego	Numer
tętnice płucne
lewy przedsionek serca
prawa komora serca	1
żyły płucne
naczynia włosowate płuc

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

Element układu krwionośnego	Numer
tętnice płucne	2
lewy przedsionek serca	5
prawa komora serca	1
żyły płucne	4
naczynia włosowate płuc	3

Schemat punktowania

1 p. – za poprawne uporządkowanie wszystkich elementów układu krwionośnego.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 10.3

1 pkt

Układ krwionośny

29%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Wyjaśnij, dlaczego ściany lewej komory serca człowieka są znacznie grubsze od ścian prawej komory. W odpowiedzi uwzględnij różnicę między dużym a małym obiegiem krwi.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Schemat punktowania

1 p. – za poprawne wyjaśnienie różnicy w grubości ścian komór serca odwołujące się do konieczności wytworzenia wyższego ciśnienia krwi w dużym obiegu krwi ze względu na większy opór naczyń w tym obiegu niż w obiegu małym.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania

Ściany lewej komory muszą wytwarzać wyższe ciśnienie krwi, bo jest ona z tej komory tłoczona do wszystkich narządów ciała, a nie tylko do płuc.
Ma grubsze ściany, ponieważ musi tłoczyć krew z większą siłą, gdyż w dużym obiegu krew jest transportowana na większą odległość niż w obiegu płucnym.
Lewa komora serca ma grubsze ściany, ponieważ musi generować wyższe ciśnienie krwi. Wynika to z tego, że w dużym obiegu krwi znajduje się dłuższa sieć naczyń krwionośnych, stawiająca większy opór niż krążenie w małym obiegu.

Uwaga:
Z odpowiedzi musi wynikać, że zdający rozumie, iż komora musi generować takie ciśnienie krwi, które przezwycięży opór naczyń. Odwołanie do relatywnie dużego oporu naczyń dużego krwiobiegu może być pośrednie np. poprzez wskazanie na większą długość naczyń lub większą liczbę narządów, do których krew jest transportowana, lub większą odległość, na którą krew jest tłoczona.

Zadanie 12

Matura 2016 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

2 podzadania

Informacja do podzadań

Krew do wątroby doprowadzana jest na dwa sposoby:

żyłą wrotną wątroby (układ wrotny), którą płynie krew ze śledziony, żołądka, trzustki, dwunastnicy i jelit,
tętnicą wątrobową.

W tabeli przedstawiono porównanie dostarczanej krwi do wątroby przez żyłę wrotną i tętnicę wątrobową.

Naczynie krwionośne	Udział krwi dostarczanej do wątroby [%]	Stopień utlenowania krwi [%]
żyła wrotna wątroby	75	85
tętnica wątrobowa	25	95

Na podstawie: Fizjologia człowieka. Podręcznik dla studentów medycyny, pod red. S.J. Konturka, Wrocław 2007.

Zadanie 12.1

1 pkt

Układ krwionośny

Na podstawie tabeli podaj, które z wymienionych naczyń dostarcza efektywnie więcej tlenu do wątroby, i określ, z czego to wynika.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania

Żyła wrotna, ponieważ:

mimo, że zawiera krew z mniejszą ilością tlenu to dostarcza go więcej niż tętnica wątrobowa – ze względu na stosunek w ilości dostarczanej krwi (3:1).
pomimo niższego stopnia utlenowania krwi trzykrotnie więcej jej przepływa przez wątrobę.

Schemat punktowania

1 p. – za prawidłowe podanie żyły wrotnej wraz z uzasadnieniem uwzględniającym stosunek ilościowy dostarczanego tlenu.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 12.2

1 pkt

Układ krwionośny

Spośród poniżej wymienionych naczyń krwionośnych (A–F) wybierz i wypisz – odpowiednio – nazwę naczynia krwionośnego:

1. które wyprowadza krew z wątroby … ,

2. którym krew z wątroby wpływa do serca … .

A. aorta

B. tętnica płucna

C. żyła płucna

D. żyła główna dolna

E. żyła główna górna

F. żyła wątrobowa

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

1. z wątroby – żyła wątrobowa / F
2. do serca – żyła główna dolna / D

Schemat punktowania:

1 p. – za prawidłowe podanie obu nazw lub ich oznaczeń literowych.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 13

Matura 2016 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

3 podzadania

Informacja do podzadań

Na rysunkach przedstawiono mechanizm transportu dwutlenku węgla z tkanek do płuc.

Na podstawie: J.M. Berg, J.L. Tymoczko, L. Stryer, Biochemia, Warszawa 2009.

Schemat transportu dwutlenku węgla z tkanek do płuc, obejmujący tkanki ciała, naczynie włosowate, erytrocyt i płuco; legenda: Hb – hemoglobina.

Zadanie 13.1

1 pkt

Układ krwionośny

Na rysunkach przedstawiono mechanizm transportu dwutlenku węgla z tkanek do płuc.

Hb – hemoglobina

Na podstawie: J.M. Berg, J.L. Tymoczko, L. Stryer, Biochemia, Warszawa 2009.

Na podstawie analizy rysunku dokończ opis (1.–3.) drogi dwutlenku węgla z tkanek organizmu do osocza krwi – odnieś się do procesów oznaczonych na rysunku cyframi 2 i 3.

1. Dwutlenek węgla wytworzony przez komórki tkanki dyfunduje do naczynia krwionośnego i wnika do erytrocytu.

Dwa rysunki przedstawiające transport dwutlenku węgla w tkankach ciała i płucach, wraz z oznaczeniami procesów 1, 2 i 3 oraz legendą Hb – hemoglobina.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

2. (We wnętrzu erytrocytu) CO₂ reaguje /łączy się z wodą w wyniku czego powstaje H⁺ i HCO₃⁻ / powstają jony wodorowęglanowe / anhydraza węglanowa katalizuje reakcję wytworzenia kwasu węglowego.

3. HCO₃⁻ / anion wodorowęglanowy przenika / dyfunduje z erytrocytu do osocza krwi.

Schemat punktowania

1 p. – za prawidłowe uzupełnienie obydwu etapów drogi CO₂ z tkanek do osocza krwi uwzględniające powstanie i przemieszczanie się jonów wodorowęglanowych.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 13.2

1 pkt

Układ krwionośny

Na rysunkach przedstawiono mechanizm transportu dwutlenku węgla z tkanek do płuc.

Hb – hemoglobina

Na podstawie: J.M. Berg, J.L. Tymoczko, L. Stryer, Biochemia, Warszawa 2009.

Na podstawie analizy rysunku podaj inny, niż oznaczony cyframi 2 i 3, sposób transportu dwutlenku węgla z tkanek do płuc.

Dwa rysunki przedstawiające transport dwutlenku węgla w tkankach ciała i w płucach, wraz z oznaczeniami procesów 1, 2 i 3.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Schemat punktowania

1 p. – za prawidłowe podanie innego, widocznego na rysunku, sposobu transportu CO₂.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania

CO₂ jest transportowany przez erytrocyty w postaci karbaminohemoglobiny / karbohemoglobiny.
CO₂ we wnętrzu erytrocytu łączy się nietrwale z hemoglobiną / globiną i w ten sposób transportowany jest do płuc / HbCO₂, HHbCO₂.
rozpuszczony (fizycznie) w osoczu krwi / CO₂.

Zadanie 13.3

Inny dział1 pkt

Układ oddechowy

Treść podzadania — poza wybranym działem

Na rysunkach przedstawiono mechanizm transportu dwutlenku węgla z tkanek do płuc.

Hb – hemoglobina

Na podstawie: J.M. Berg, J.L. Tymoczko, L. Stryer, Biochemia, Warszawa 2009.

Podaj nazwy dwóch struktur widocznych na rysunkach i zbudowanych z nabłonka jednowarstwowego płaskiego oraz określ znaczenie tej wspólnej cechy ich budowy dla wymiany gazowej w organizmie.

Dwa rysunki przedstawiające transport dwutlenku węgla w tkankach ciała i płucach, wraz z oznaczeniami struktur i przemian.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

Struktury: 1. ściana naczynia włosowatego / śródbłonek, 2. ściana pęcherzyka płucnego (kolejność nie ma znaczenia).
Znaczenie: Dzięki temu, że ściany naczyń włosowatych i pęcherzyków płucnych są cienkie / jednowarstwowe, ułatwia to dyfuzję gazów oddechowych w płucach / z pęcherzyków płucnych do krwi.

Schemat punktowania

1 p. – za prawidłowe podanie nazw obu struktur wraz z określeniem znaczenia ich budowy dla wymiany gazowej.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Zadanie 15

Matura 2015 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

2 pkt

Układ krwionośny

Na schemacie przedstawiono w sposób uproszczony układ naczyń krwionośnych wątroby.

Na podstawie: Biologia, pod red. A. Czubaja, Warszawa 1999.

Oznacz za pomocą strzałek kierunek przepływu krwi w każdym z trzech naczyń krwionośnych opisanych na schemacie, a także zapisz poniżej nazwę naczynia krwionośnego dostarczającego tlen do wątroby.

Schemat układu naczyń krwionośnych wątroby z oznaczeniami: żyła wątrobowa, tętnica wątrobowa i żyła wrotna wątrobowa

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie:

kierunek przepływu krwi:
nazwa naczynia: tętnica wątrobowa/żyła wrotna

Schemat naczyń wątroby z etykietami i strzałkami kierunku przepływu krwi

2 pkt – za poprawne zaznaczenie kierunku przepływu krwi we wszystkich trzech naczyniach krwionośnych i zapisanie nazwy tętnicy wątrobowej

1 pkt – za poprawne wpisanie strzałek bez podania/lub podanie błędnej nazwy naczynia krwionośnego lub podanie tylko nazwy naczynia krwionośnego przy błędnym zaznaczeniu kierunków strzałek

0 pkt – za niepoprawne zaznaczenie przepływu krwi w dwóch, w jednym naczyniu krwionośnym lub brak odpowiedzi oraz błędną nazwę albo brak nazwy naczynia krwionośnego, lub brak odpowiedzi

Zadanie 16

Matura 2015 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

2 podzadania

Informacja do podzadań

Żylaki kończyn dolnych to trwałe poszerzenia żył powierzchownych z ich jednoczesnym wydłużeniem i poskręcaniem. Jest to związane z nieprawidłowym przepływem krwi w tych naczyniach.

Na schemacie przedstawiono mechanizm przepływu krwi w naczyniach żylnych kończyn dolnych człowieka.

Na podstawie: Biologia, pod red. N.A. Campbella, Poznań 2012.

Schemat przepływu krwi w żyle kończyny dolnej z oznaczeniem kierunku przepływu krwi, mięśnia szkieletowego oraz zastawki otwartej i zamkniętej.

Zadanie 16.1

1 pkt

Układ krwionośny

Żylaki kończyn dolnych to trwałe poszerzenia żył powierzchownych z ich jednoczesnym wydłużeniem i poskręcaniem. Jest to związane z nieprawidłowym przepływem krwi w tych naczyniach.

Na schemacie przedstawiono mechanizm przepływu krwi w naczyniach żylnych kończyn dolnych człowieka.

Na podstawie: Biologia, pod red. N.A. Campbella, Poznań 2012.

Wyjaśnij, jaką funkcję w przepływie krwi przez naczynia żylne pełnią znajdujące się w nich zastawki.

Schemat przepływu krwi w żyle kończyny dolnej z oznaczeniami: kierunek przepływu krwi w żyle (w kierunku serca), zastawka otwarta, mięsień szkieletowy, zastawka zamknięta.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Zastawki powodują, że krew przepływa w jednym kierunku (do serca) i zapobiegają cofaniu się krwi/jej (zgodnie z grawitacją/z powodu działania grawitacji).

1 pkt – za poprawne wyjaśnienie funkcji zastawek w jednokierunkowym przepływie krwi

0 pkt – za odpowiedź niepoprawną lub brak odpowiedzi

Zadanie 16.2

1 pkt

Układ krwionośny

Żylaki kończyn dolnych to trwałe poszerzenia żył powierzchownych z ich jednoczesnym wydłużeniem i poskręcaniem. Jest to związane z nieprawidłowym przepływem krwi w tych naczyniach.

Na schemacie przedstawiono mechanizm przepływu krwi w naczyniach żylnych kończyn dolnych człowieka.

Na podstawie: Biologia, pod red. N.A. Campbella, Poznań 2012.

Wyjaśnij, dlaczego długotrwała praca, której towarzyszy stałe napięcie mięśni kończyn dolnych, np. wielogodzinne stanie w jednym miejscu, może być przyczyną powstawania żylaków.

Schemat przepływu krwi w żyle kończyny dolnej z oznaczeniem mięśnia szkieletowego oraz zastawki otwartej i zamkniętej.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Dobremu przepływowi krwi w naczyniach sprzyjają regularne skurcze i rozkurcze mięśni, a stałe napięcie mięśni kończyn dolnych podczas długotrwałej pracy ogranicza/utrudnia regularną pracę mięśni, co prowadzi do powstawania żylaków.

Długotrwała praca, której towarzyszy napięcie mięśni ogranicza/utrudnia skurcze i rozkurcze mięśni wspomagających przepływ krwi w naczyniach, czego efektem jest powstawanie żylaków/nadmierne wypełnienie żył krwią i rozszerzenie ich światła.

1 pkt – za poprawną odpowiedź odnoszącą się do wpływu stałego napięcia mięśni na przepływ krwi w naczyniach kończyn dolnych

0 pkt – za odpowiedź niepełną, np. opisującą tylko sposób powstawania żylaków bez określenia wpływu mięśni na przepływ krwi lub odpowiedź niepoprawną, lub brak odpowiedzi