Zbiór zadań maturalnych

Biologia — zadania maturalne

Ćwicz zadania maturalne z odpowiedziami. Wspólne informacje i ilustracje znajdziesz nad podzadaniami. Procent CKE to średni procent zdobytych punktów.

689 w całym zbiorze

Ćwicz zadania maturalne z odpowiedziami.

Co oznacza procent CKE?

To średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza łatwiejsze zadanie.

Przedmiot

Poziom

Dział

30 zadań i wiązekStrona 1 z 3

Zadanie 5

Matura 2026 · maj · Formuła 2023 · poziom rozszerzony

2 podzadania

Informacja do podzadań

Higrofity to rośliny przystosowane do środowiska o wysokiej wilgotności powietrza i podłoża. Z powodu wysokiej wilgotności powietrza parowanie z powierzchni liści jest powolne. U higrofitów doszło do wykształcenia się licznych cech ułatwiających transpirację: fizjologicznych, morfologicznych i anatomicznych, np. komórki skórki są pokryte cienką warstwą kutikuli.

Na zdjęciu mikroskopowym (A) oraz na schemacie (B) przedstawiono anatomię blaszki liściowej higrofitu Ruellia portellae.

Na podstawie: D. Richter i in., Przystosowanie roślin do środowiska, Wrocław 2020.
Fotografia: E. Rinne (CC BY-NC 4.0). Schemat: A. Szweykowska i J. Szweykowski, Botanika, Warszawa 2003.

A. Zdjęcie mikroskopowe przekroju blaszki liściowej. B. Schemat jej budowy z oznaczeniami: żywy włosek, skórka, miękisz, hydatoda i aparat szparkowy.

Zadanie 5.1

1 pkt

Rośliny – budowa i funkcje tkanek i organów

52%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Na zdjęciu mikroskopowym (A) oraz na schemacie (B) przedstawiono anatomię blaszki liściowej higrofitu Ruellia portellae.

Na podstawie: D. Richter i in., Przystosowanie roślin do środowiska, Wrocław 2020.
Fotografia: E. Rinne (CC BY-NC 4.0). Schemat: A. Szweykowska i J. Szweykowski, Botanika, Warszawa 2003.

Oceń, które z poniższych cech budowy liści R. portellae ułatwiają transpirację przez zwiększenie powierzchni blaszki liściowej. Wybierz T, jeśli cecha ułatwia transpirację, albo N – jeśli nie ułatwia transpiracji.

Obecność żywych włosków.	T	N
Brodawkowate uwypuklenia komórek skórki.	T	N

Zdjęcie mikroskopowe (A) i schemat (B) anatomii blaszki liściowej Ruellia portellae, wraz z oznaczeniami struktur.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Zasady oceniania

1 pkt – odpowiedź poprawna.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zadanie 5.2

1 pkt

Rośliny – budowa i funkcje tkanek i organów

25%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Na zdjęciu mikroskopowym (A) oraz na schemacie (B) przedstawiono anatomię blaszki liściowej higrofitu Ruellia portellae.

Na podstawie: D. Richter i in., Przystosowanie roślin do środowiska, Wrocław 2020. Fotografia: E. Rinne (CC BY-NC 4.0). Schemat: A. Szweykowska i J. Szweykowski, Botanika, Warszawa 2003.

Rozstrzygnij, czy u higrofitów występowanie cech ułatwiających transpirację z powierzchni liści jest przyczyną spowolnienia, czy – przyśpieszenia przepływu wody w drewnie roślin. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do mechanizmu transportu wody w roślinie.

A – zdjęcie mikroskopowe blaszki liściowej; B – schemat blaszki liściowej. Oznaczenia: skórka, miękisz, żywy włosek, hydatoda, aparat szparkowy.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozstrzygnięcie

Przyśpiesza.

Przykładowe uzasadnienia

Ponieważ w liściach obniża się potencjał wody.
Parowanie wody z powierzchni roślin przekłada się na zwiększone podciśnienie hydrostatyczne w naczyniach.
Transpiracja generuje siłę ssącą.
W wyniku parowania wody z mezofilu obniża się w tych komórkach potencjał osmotyczny, co przekłada się na podciąganie wody przez sąsiadujący ksylem.
Spadek potencjału wody w liściach jest przyczyną przyśpieszenia transportu wody w drewnie, ponieważ powstaje siła ssąca, a słup wody liście – łodyga – korzenie jest spójny dzięki siłom kohezji.
Ψ_W spada w liściu, ponieważ Ψ_S staje się bardziej ujemny, a Ψ_P staje się mniej dodatni.

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie, że parowanie wody z powierzchni roślin jest przyczyną przyśpieszenia przepływu wody w drewnie, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do mechanizmu transpiracyjno-kohezyjnego transportu wody.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Zadanie 7

Matura 2026 · maj · Formuła 2023 · poziom rozszerzony

2 podzadania

Informacja do podzadań

Na zdjęciu mikroskopowym przedstawiono fragment przekroju poprzecznego pewnego organu roślinnego.

Na podstawie: P.J. Schulte, Atlas of Plant Anatomy (schulte.faculty.unlv.edu).

Zdjęcie mikroskopowe fragmentu przekroju poprzecznego organu roślinnego z oznaczeniami: walec osiowy, tkanka przewodząca I, tkanka przewodząca II, perycykl.

Zadanie 7.1

1 pkt

Rośliny – budowa i funkcje tkanek i organów

42%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Na zdjęciu mikroskopowym przedstawiono fragment przekroju poprzecznego pewnego organu roślinnego.

Na podstawie: P.J. Schulte, Atlas of Plant Anatomy (schulte.faculty.unlv.edu).

Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1. albo 2.

Na zdjęciu przedstawiono przekrój poprzeczny przez …, na co wskazuje … układ tkanek przewodzących.

Zdjęcie mikroskopowe przekroju z oznaczeniami: walec osiowy, tkanka przewodząca I, tkanka przewodząca II i perycykl.

A. łodygę,

B. korzeń,

1. naprzeciwległy

2. naprzemianległy

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

Zasady oceniania

1 pkt – odpowiedź poprawna.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Zadanie 7.2

1 pkt

Rośliny – budowa i funkcje tkanek i organów

54%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Na zdjęciu mikroskopowym przedstawiono fragment przekroju poprzecznego pewnego organu roślinnego.

Na podstawie: P.J. Schulte, Atlas of Plant Anatomy.

Podaj nazwy tkanek przewodzących oznaczonych na zdjęciu mikroskopowym numerami I i II.

Zdjęcie mikroskopowe przekroju poprzecznego z oznaczeniami: walec osiowy, tkanka przewodząca I, tkanka przewodząca II i perycykl.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

I. łyko / floem / łyko pierwotne / floem pierwotny

II. drewno / ksylem / drewno pierwotne / ksylem pierwotny / metaksylem

Zasady oceniania

1 pkt – poprawne podanie nazw obu tkanek przewodzących.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Zadanie 8

Matura 2024 · maj · Formuła 2023 · poziom rozszerzony

2 podzadania

Informacja do podzadań

Okresy nasienne buka zwyczajnego (Fagus sylvatica) następują w odstępach 5–10 lat, a roczna wydajność produkowanych nasion jest zazwyczaj bardzo niska. Z tego powodu leśnicy gromadzą nasiona na zapas.

W 2017 roku przeprowadzono doświadczenie, w którym wysiano nasiona buka zwyczajnego zebrane w latach: 2000, 2006, 2009 i 2017. Nasiona zebrane w latach 2000, 2006 i 2009 przechowywano w jednakowych warunkach. Nasiona zebrane w 2017 r. wysiano od razu po zbiorze.

Na poniższym wykresie przedstawiono wyniki doświadczenia w postaci wartości średnich i odchylenia standardowego. Na zdjęciu obok przedstawiono siewkę buka zwyczajnego.

Na podstawie: beagle.miljolare.no;
A. Małecka i in., Relationship between Mitochondria Changes and Seed Aging […], „PeerJ” 9, 2021.

Wykres siły kiełkowania nasion buka w zależności od czasu przechowywania, z wartościami średnimi i odchyleniami standardowymi.

Zdjęcie siewki buka zwyczajnego z oznaczeniami „pierwszy liść właściwy” i „X”.

Zadanie 8.1

Inny dział1 pkt

Metodyka badań biologicznych

70%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Treść podzadania — poza wybranym działem

Na poniższym wykresie przedstawiono wyniki doświadczenia w postaci wartości średnich i odchylenia standardowego. Na zdjęciu obok przedstawiono siewkę buka zwyczajnego.

Na podstawie: beagle.miljolare.no; A. Małecka i in., Relationship between Mitochondria Changes and Seed Aging […], „PeerJ” 9, 2021.

Na podstawie przedstawionych wyników doświadczenia sformułuj wniosek dotyczący żywotności nasion buka zwyczajnego.

Wykres siły kiełkowania nasion buka w zależności od czasu przechowywania, z osiami, jednostkami i odchyleniami standardowymi, oraz zdjęcie siewki buka zwyczajnego z oznaczeniami.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania:

Wraz z upływem czasu zmniejsza się zdolność nasion buka zwyczajnego do kiełkowania.
Wydłużanie czasu przechowywania nasion buka zwyczajnego zmniejsza ich siłę kiełkowania.
Im dłuższy czas przechowywania nasion buka, tym mniejsza siła kiełkowania.
Żywotność nasion spada podczas przechowywania.
Przez pierwszych osiem lat przechowywania nasiona buka są dobrym materiałem siewnym.
Po dłuższym okresie przechowywania zgromadzone nasiona nie nadają się do założenia lasu.

1 pkt – za sformułowanie wniosku dotyczącego zmniejszania się wraz z upływem czasu zdolności kiełkowania nasion buka zwyczajnego LUB dotyczącego przydatności nasion do siewu tylko w początkowym okresie przechowywania.

0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi zawierających wyłącznie opis wyników badań, np. „Między wszystkimi badanymi grupami występowały różnice w sile kiełkowania nasion”.

Zadanie 8.2

1 pkt

Rośliny – budowa i funkcje tkanek i organów

17%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Na poniższym wykresie przedstawiono wyniki doświadczenia w postaci wartości średnich i odchylenia standardowego. Na zdjęciu obok przedstawiono siewkę buka zwyczajnego.

Na podstawie: beagle.mjollare.no; A. Małecka i in., Relationship between Mitochondria Changes and Seed Aging […], „PeerJ” 9, 2021.

Podaj nazwę oraz określ funkcję tej struktury siewki buka zwyczajnego, którą oznaczono literą X na zdjęciu.

Nazwa:

Funkcja:

Wykres siły kiełkowania nasion buka w zależności od czasu przechowywania; słupki wartości średnich z odchyleniami standardowymi.

Zdjęcie siewki buka zwyczajnego ze strzałkami wskazującymi pierwszy liść właściwy oraz strukturę X.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania:

Nazwa: liścienie / liście zarodkowe / liścień / liść zarodkowy

Funkcja: przeprowadzanie fotosyntezy / asymilacyjna / gromadzenie substancji zapasowych / zapasowa / odżywianie siewki / odżywcza

1 pkt – za podanie poprawnej nazwy oraz poprawne określenie funkcji struktury oznaczonej literą X.

0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi: „listki zarodkowe”, „liście pierwotne”, „liście rzekome” (błąd merytoryczny) oraz „liście” (odpowiedź zbyt ogólna).

Zadanie 9

Matura 2024 · maj · Formuła 2023 · poziom rozszerzony

2 podzadania

Informacja do podzadań

Na poniższym zdjęciu mikroskopowym przedstawiono fragment przekroju poprzecznego przez łodygę lipy (Tilia) o budowie pierwotnej.

Fotografia: A. Fayette, M.S. Reynolds, Berkshire Community College Bioscience Image Library.

Mikrofotografia fragmentu przekroju poprzecznego przez łodygę lipy z oznaczeniami: komórka tkanki okrywającej, zewnętrzna ściana komórkowa, komórka kolenchymy.

Zadanie 9.1

2 pkt

Rośliny – budowa i funkcje tkanek i organów

49%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Na poniższym zdjęciu mikroskopowym przedstawiono fragment przekroju poprzecznego przez łodygę lipy (Tilia) o budowie pierwotnej.

Fotografia: A. Fayette, M.S. Reynolds, Berkshire Community College Bioscience Image Library.

Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały budowę łodygi lipy. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.

Na zdjęciu widoczna jest tkanka okrywająca – (skórka / korkowica), powstająca w wyniku działania (merystemu wierzchołkowego / kambium). Kolenchyma to (żywa / martwa) tkanka wzmacniająca.

Zdjęcie mikroskopowe fragmentu przekroju poprzecznego łodygi lipy. Strzałkami oznaczono: komórkę tkanki okrywającej, zewnętrzną ścianę komórkową i komórkę kolenchymy.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Na zdjęciu widoczna jest tkanka okrywająca – (skórka / korkowica), powstająca w wyniku działania (merystemu wierzchołkowego / kambium). Kolenchyma to (żywa / martwa) tkanka wzmacniająca.

2 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w trzech nawiasach.

1 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.

0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Zadanie 9.2

1 pkt

Rośliny – budowa i funkcje tkanek i organów

29%średni wynik CKE

Średni procent zdobytych punktów. Wyższy wynik oznacza, że zadanie było łatwiejsze dla zdających.

Na poniższym zdjęciu mikroskopowym przedstawiono fragment przekroju poprzecznego przez łodygę lipy (Tilia) o budowie pierwotnej.

Fotografia: A. Fayette, M.S. Reynolds, Berkshire Community College Bioscience Image Library.

Wykaż, że tkanka okrywająca przedstawiona na zdjęciu pełni funkcję ochronną. W odpowiedzi uwzględnij jedną cechę budowy tej tkanki widoczną na zdjęciu.

Zdjęcie mikroskopowe fragmentu przekroju poprzecznego łodygi lipy z oznaczeniami: komórka tkanki okrywającej, zewnętrzna ściana komórkowa, komórka kolenchymy.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

1 pkt – za poprawne wykazanie, że skórka pełni funkcję ochronną, uwzględniające cechę budowy, np.: ścisłe przyleganie komórek LUB pokrycie komórek kutykulą, LUB silnie zgrubiałe ściany komórkowe, ORAZ uwzględniające znaczenie adaptacyjne wybranej cechy budowy.

0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania

Tkanka widoczna na zdjęciu pełni funkcje ochronne, ponieważ jej komórki ściśle do siebie przylegają, dzięki czemu do wnętrza łodygi nie wnikają patogeny.
Komórki tkanki mają zgrubienia zewnętrznych ścian komórkowych, co zapewnia jej odporność mechaniczną.
Skórka pełni funkcje ochronne, ponieważ pokrywa ją nieprzerwana warstwa kutykuli, a to ogranicza nadmierną utratę wody przez roślinę.

Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nieodnoszących się do znaczenia adaptacyjnego omawianej cechy budowy, np. „Skórka jest pokryta kutykulą, a więc pełni funkcje ochronne”.

Zadanie 2

Matura 2023 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

2 podzadania

Informacja do podzadań

Na poniższym zdjęciu wykonanym za pomocą transmisyjnego mikroskopu elektronowego (TEM) przedstawiono przekrój poprzeczny przez fragment jednorodnej tkanki roślinnej.

Na podstawie: www.cas.miamioh.edu

Zdjęcie TEM przekroju tkanki roślinnej z oznaczeniami: otoczka jądrowa, chloroplast, ściana komórkowa; podziałka 1,0 µm.

Zadanie 2.1

1 pkt

Rośliny – budowa i funkcje tkanek i organów

Na poniższym zdjęciu wykonanym za pomocą transmisyjnego mikroskopu elektronowego (TEM) przedstawiono przekrój poprzeczny przez fragment jednorodnej tkanki roślinnej.

Na podstawie: www.cas.miamioh.edu

Na powyższym zdjęciu zaznacz strzałką jeden z widocznych przestworów międzykomórkowych.

Mikrofotografia TEM z podpisami: otoczka jądrowa, chloroplast, ściana komórkowa; podziałka 1,0 µm.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Zasady oceniania

1 pkt – za poprawne wskazanie strzałką jednego z przestworów międzykomórkowych.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania

Zdjęcie mikroskopowe z czterema strzałkami wskazującymi przestwory międzykomórkowe i podziałką 1,0 µm.

Uwaga:
Uznaje się odpowiedzi, w których został zaznaczony więcej niż jeden przestwór międzykomórkowy – na zdjęciu widoczne są cztery przestwory międzykomórkowe.

Zadanie 2.2

1 pkt

Rośliny – budowa i funkcje tkanek i organów

Na poniższym zdjęciu wykonanym za pomocą transmisyjnego mikroskopu elektronowego (TEM) przedstawiono przekrój poprzeczny przez fragment jednorodnej tkanki roślinnej.

Na podstawie: www.cas.miamioh.edu

Określ, czy widoczne na powyższym zdjęciu komórki są komórkami miękiszu asymilacyjnego, czy – dojrzałymi członami rurek sitowych. Odpowiedź uzasadnij, porównując budowę obu typów komórek.

Zdjęcie TEM przekroju tkanki roślinnej z oznaczeniami: otoczka jądrowa, chloroplast, ściana komórkowa; skala 1,0 µm.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania

Są to komórki miękiszu asymilacyjnego, ponieważ widoczne są takie struktury jak jądro komórkowe czy chloroplast, których nie ma w dojrzałych komórkach sitowych.
Miękisz, bo widać jądro komórkowe, a nie ma go w dojrzałej komórce sitowej.
Miękiszowe, bo zawierają chloroplasty, których nie ma w dojrzałych członach rurek sitowych.

Zasady oceniania

1 pkt – za określenie, że przedstawione komórki są komórkami miękiszu asymilacyjnego, wraz z poprawnym uzasadnieniem, uwzględniającym obecność chloroplastów LUB jądra komórkowego wyłącznie w komórkach miękiszowych.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Zadanie 6

Matura 2023 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

2 podzadania

Informacja do podzadań

W celu zaobserwowania podziałów mitotycznych wykonano preparat mikroskopowy z wierzchołka wzrostu korzenia cebuli. Aby uzyskać pojedynczą warstwę komórek, zgnieciono stożek wzrostu na szkiełku mikroskopowym. Na poniższej mikrofotografii przedstawiono gotowy preparat z chromatyną wybarwioną odpowiednim barwnikiem na kolor niebieskofioletowy.

Źródło fotografii: Wikimedia Commons.

Mikrofotografia komórek wierzchołka wzrostu korzenia cebuli z oznaczeniami A, B i C oraz skalą 50 µm

Zadanie 6.1

1 pkt

Rośliny – budowa i funkcje tkanek i organów

Źródło fotografii: Wikimedia Commons.

Podaj pełną nazwę tkanki roślinnej, której komórki przedstawiono na mikrofotografii.

Mikrofotografia komórek wierzchołka wzrostu korzenia cebuli z oznaczeniami A, B i C oraz podziałką 50 µm.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania

tkanka twórcza pierwotna
merystem pierwotny korzenia
merystem wierzchołkowy korzenia

Zasady oceniania

1 pkt – za poprawne określenie, że obserwowano tkankę twórczą (merystematyczną) pierwotną.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Zadanie 6.2

Inny dział2 pkt

Cykl komórkowy

Treść podzadania — poza wybranym działem

Źródło fotografii: Wikimedia Commons.

Do każdej z komórek wskazanych na mikrofotografii (A–C) przyporządkuj – wybraną spośród podanych – właściwą nazwę etapu mitozy, w którym ta komórka się znajduje.

profaza
metafaza
anafaza
telofaza

Mikrofotografia komórek wierzchołka korzenia cebuli ze wskazanymi komórkami A, B i C oraz podziałką 50 µm.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

A. profaza　B. metafaza　C. anafaza

Zasady oceniania

2 pkt – za poprawne przyporządkowanie faz mitozy do trzech komórek.
1 pkt – za poprawne przyporządkowanie faz mitozy do dwóch komórek.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Zadanie 9

Matura 2023 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

3 podzadania

Informacja do podzadań

Kotewka orzech wodny (Trapa natans) to jednoroczna roślina wodna. Podwodna łodyga zawiera kanały powietrzne. Jest wiotka i cienka, zgrubiała tylko w górnej części, przy powierzchni wody. Kotewka ma dwa rodzaje liści:

pływające – o kształcie romboidalnym, z aparatami szparkowymi obecnymi wyłącznie w skórce górnej i z rozdętymi ogonkami, w których występują komory powietrzne, zebrane w gęste, pływające rozety (o średnicy 15–55 cm)
zanurzone – niewielkie, niepodzielone na blaszkę liściową i ogonek, szybko obumierające.

Korzenie kotewki wyrastają na całej długości pędu. Część korzeni kotwiczy roślinę w podłożu, a część – pełni funkcję asymilacyjną.

Pojedyncze białe kwiaty rozwijają się na wzniesionych ponad wodę szypułkach. Kielich ma cztery sztywne, lancetowate działki. Korona składa się z czterech białych płatków. Owocem jest orzech.

W przypadku silnego wzrostu kotewki jej gęsta pokrywa rozet liściowych może składać się nawet z trzech warstw liści. Masowo występująca kotewka ogranicza lub eliminuje inne gatunki zanurzonych i pływających roślin wodnych. Spadki zawartości tlenu w zbiornikach z bujnie rosnącą kotewką mogą powodować śnięcie ryb i migrację drobnych ryb ze strefy przybrzeżnej na głębsze wody.

W Polsce kotewka jest rośliną rzadką, objętą ochroną gatunkową, ale w Ameryce Północnej jest gatunkiem inwazyjnym, silnie oddziałującym na lokalną florę i faunę.

Na podstawie: atlas.roslin.pl; nyis.info; siedliska.gios.gov.pl; Źródło ilustracji: Wikimedia Commons.

Ilustracja kotewki orzecha wodnego z oznaczeniami: liść pływający, kwiat, zgrubiała część łodygi podwodnej, liść zanurzony, łodyga podwodna, pierzaste korzenie asymilujące, korzenie wiązkowe kotwiczące roślinę w podłożu, przekrój podłużny kwiatu (usunięto płatki korony) i owoc.

Zadanie 9.1

Inny dział2 pkt

Rośliny lądowe

Treść podzadania — poza wybranym działem

• pływające – o kształcie romboidalnym, z aparatami szparkowymi obecnymi wyłącznie w skórce górnej i z rozdętymi ogonkami, w których występują komory powietrzne, zebrane w gęste, pływające rozety (o średnicy 15–55 cm)

• zanurzone – niewielkie, niepodzielone na blaszkę liściową i ogonek, szybko obumierające.

Korzenie kotewki wyrastają na całej długości pędu. Część korzeni kotwiczy roślinę w podłożu, a część – pełni funkcję asymilacyjną.

W Polsce kotewka jest rośliną rzadką, objętą ochroną gatunkową, ale w Ameryce Północnej jest gatunkiem inwazyjnym, silnie oddziałującym na lokalną florę i faunę.

Na podstawie: atlas.roslin.pl; nyis.info; siedliska.gios.gov.pl; Źródło ilustracji: Wikimedia Commons.

Na podstawie przedstawionych informacji podaj po jednym przykładzie charakterystycznej cechy kotewki orzecha wodnego, na podstawie której można ją zaklasyfikować do roślin:

1. okrytonasiennych –

2. dwuliściennych –

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania

1. okrytonasiennych:

wytwarza kwiaty z okwiatem
w kwiatach obecny jest słupek
wytwarza owoce

2. dwuliściennych:

kwiat ma zróżnicowany okwiat
okwiat zróżnicowany na kielich i koronę
kwiaty są czterokrotne
liście mają nerwację pierzastą
liście są ogonkowe

Zasady oceniania

2 pkt – za odpowiedź uwzględniającą cechę charakterystyczną dla okrytonasiennych (wytwarzanie owocu; obecność w kwiecie zalążni lub okwiatu) ORAZ cechę charakterystyczną dla dwuliściennych (zróżnicowanie okwiatu na kielich i koronę, pierzasta nerwacja liści, obecność ogonków liściowych).
1 pkt – za odpowiedź uwzględniającą cechę charakterystyczną dla okrytonasiennych (wytwarzanie owocu; obecność w kwiecie zalążni lub okwiatu) ALBO cechę charakterystyczną dla dwuliściennych (zróżnicowanie okwiatu na kielich i koronę, pierzasta nerwacja liści, obecność ogonków liściowych).
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Zadanie 9.2

2 pkt

Rośliny – budowa i funkcje tkanek i organów

pływające – o kształcie romboidalnym, z aparatami szparkowymi obecnymi wyłącznie w skórce górnej i z rozdętymi ogonkami, w których występują komory powietrzne, zebrane w gęste, pływające rozety (o średnicy 15–55 cm)
zanurzone – niewielkie, niepodzielone na blaszkę liściową i ogonek, szybko obumierające.

Korzenie kotewki wyrastają na całej długości pędu. Część korzeni kotwiczy roślinę w podłożu, a część – pełni funkcję asymilacyjną.

W Polsce kotewka jest rośliną rzadką, objętą ochroną gatunkową, ale w Ameryce Północnej jest gatunkiem inwazyjnym, silnie oddziałującym na lokalną florę i faunę.

Na podstawie: atlas.roslin.pl; nyis.info; siedliska.gios.gov.pl; Źródło ilustracji: Wikimedia Commons.

Wypisz z tekstu dwie cechy budowy anatomicznej liścia pływającego kotewki stanowiące przystosowanie do życia w środowisku wodnym i podaj, na czym polega każde z tych przystosowań.

Ilustracja kotewki orzecha wodnego z podpisami części rośliny oraz rysunkami przekroju podłużnego kwiatu i owocu.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązanie

1. Obecność w ogonkach liściowych komór powietrznych, zwiększających wyporność rośliny.

2. Obecność aparatów szparkowych w liściach pływających tylko w skórce górnej umożliwia wymianę gazową z atmosferą, bez zalewania tkanki przewietrzającej.

Zasady oceniania

2 pkt – za poprawne wypisanie z tekstu dwóch cech budowy anatomicznej będących przystosowaniem do życia w wodzie, czyli obecności komór powietrznych w ogonkach liściowych oraz lokalizacji aparatów szparkowych po górnej stronie liści pływających, wraz z podaniem, na czym każde z tych przystosowań polega.
1 pkt – za poprawne wskazanie tylko jednej cechy, wraz z podaniem, na czym polega to przystosowanie.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Zadanie 9.3

Inny dział1 pkt

Struktura i funkcjonowanie ekosystemu

Treść podzadania — poza wybranym działem

pływające – o kształcie romboidalnym, z aparatami szparkowymi obecnymi wyłącznie w skórce górnej i z rozdętymi ogonkami, w których występują komory powietrzne, zebrane w gęste, pływające rozety (o średnicy 15–55 cm)
zanurzone – niewielkie, niepodzielone na blaszkę liściową i ogonek, szybko obumierające.

Korzenie kotewki wyrastają na całej długości pędu. Część korzeni kotwiczy roślinę w podłożu, a część – pełni funkcję asymilacyjną.

W Polsce kotewka jest rośliną rzadką, objętą ochroną gatunkową, ale w Ameryce Północnej jest gatunkiem inwazyjnym, silnie oddziałującym na lokalną florę i faunę.

Na podstawie: atlas.roslin.pl; nyis.info; siedliska.gios.gov.pl; Źródło ilustracji: Wikimedia Commons.

Wyjaśnij, dlaczego masowy rozwój kotewki orzecha wodnego w zbiorniku wodnym może być przyczyną spadku zawartości tlenu w wodzie.

Rysunek kotewki orzecha wodnego z oznaczeniami: liść pływający, kwiat, zgrubiała część łodygi podwodnej, liść zanurzony, łodyga podwodna, pierzaste korzenie asymilujące, korzenie wiązkowe kotwiczące roślinę w podłożu, przekrój podłużny kwiatu (usunięto płatki korony) oraz owoc.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania

Masowo występująca kotewka ogranicza dostęp światła roślinom zanurzonym, co zmniejsza wytwarzanie przez nie tlenu w procesie fotosyntezy.
Rozrastająca się kotewka ma na tyle dużą biomasę, że podczas nocy zużywa duże ilości tlenu rozpuszczonego w wodzie na potrzeby oddychania.
Gęsta pokrywa rozet liściowych utrudnia dostęp tlenu z powietrza do wody, przez co woda jest mało natleniona.
Kotewka jest rośliną jednoroczną – jej pędy obumierają każdego roku, a ich mikrobiologiczny rozkład zużywa duże ilości tlenu, ponieważ biomasa kotewki jest bardzo duża.

Zasady oceniania

1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do: 1) braku dostępu światła i ograniczenia intensywności fotosyntezy roślin zanurzonych LUB 2) intensywnego procesu oddychania w nocy roślin kotewki stanowiących dużą biomasę LUB 3) izolacji przez warstwę kotewki powierzchni zbiornika wodnego od powietrza atmosferycznego LUB 4) rozkładu dużej ilości biomasy kotewki na koniec sezonu wegetacyjnego.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Zadanie 2

Matura 2023 · czerwiec · Formuła 2023 · poziom rozszerzony

1 pkt

Rośliny – budowa i funkcje tkanek i organów

Na poniższej mikrofotografii przedstawiono fragment przekroju poprzecznego łodygi o budowie pierwotnej. Celuloza została wybarwiona na kolor zielony, natomiast lignina – na kolor ciemnoczerwony.

Na podstawie: Wikimedia Commons.

Do każdej z tkanek wskazanych na mikrofotografii – A i B – przyporządkuj odpowiednią nazwę spośród podanych.

drewno　łyko　sklerenchyma　kolenchyma

Mikrofotografia fragmentu przekroju poprzecznego łodygi z oznaczeniami A i B, wskazaną wiązką przewodzącą oraz podziałką 0,5 mm.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

A. drewno　B. sklerenchyma

1 pkt – za poprawne przyporządkowanie nazw do tkanek wskazanych na mikrofotografii.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Zadanie 5

Matura 2023 · czerwiec · Formuła 2023 · poziom rozszerzony

2 podzadania

Informacja do podzadań

Źródło fotografii: Wikimedia Commons.

Mikrofotografia komórek wierzchołka korzenia cebuli z oznaczeniami A, B i C oraz skalą 50 µm

Zadanie 5.1

1 pkt

Rośliny – budowa i funkcje tkanek i organów

Źródło fotografii: Wikimedia Commons.

Podaj pełną nazwę tkanki roślinnej, której komórki przedstawiono na mikrofotografii.

Mikrofotografia komórek z oznaczeniami A, B i C oraz podziałką 50 µm

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązania

tkanka twórcza pierwotna
merystem pierwotny korzenia
merystem wierzchołkowy korzenia

1 pkt – za poprawne określenie, że obserwowano tkankę twórczą (merystematyczną) pierwotną.

0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Zadanie 5.2

Inny dział2 pkt

Cykl komórkowy

Treść podzadania — poza wybranym działem

Źródło fotografii: Wikimedia Commons.

Do każdej z komórek wskazanych na mikrofotografii (A–C) przyporządkuj – wybraną spośród podanych – właściwą nazwę etapu mitozy, w którym ta komórka się znajduje.

profaza metafaza anafaza telofaza

Mikrofotografia komórek wierzchołka wzrostu korzenia cebuli ze wskazaniami A, B i C oraz podziałką 50 µm.

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Rozwiązanie

A. profaza　 B. metafaza　 C. anafaza

2 pkt – za poprawne przyporządkowanie faz mitozy do trzech komórek.

1 pkt – za poprawne przyporządkowanie faz mitozy do dwóch komórek.

0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Zadanie 4

Matura 2022 · czerwiec · Formuła 2015 · poziom rozszerzony

1 pkt

Rośliny – budowa i funkcje tkanek i organów

Na zdjęciu przedstawiono fragment przekroju poprzecznego przez młody pęd jesionu (Fraxinus sp.) obserwowany w mikroskopie świetlnym. Podczas przygotowywania preparatu cytoplazma żywych komórek uległa zniszczeniu, ale są widoczne jej pozostałości.

Na podstawie: www.flickr.com

Która tkanka tworzy warstwę oznaczoną na schemacie literą X? Zaznacz odpowiedź spośród podanych, a następnie podaj dwie widoczne na zdjęciu cechy budowy tej tkanki, które umożliwiły jej identyfikację.

Mikrofotografia przekroju młodego pędu jesionu z oznaczeniami: pozostałości cytoplazmy, epiderma, tkanka X i tkanka miękiszowa.

A. A. łyko

B. B. sklerenchyma

C. C. korek

D. D. kolenchyma

Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź

Przykładowe rozwiązanie

D. kolenchyma

1. komórki zawierają cytoplazmę (żywe komórki)
2. zgrubiałe ściany komórkowe

Zasady oceniania

1 pkt – za wybór kolenchymy oraz podanie charakterystycznej dla niej kombinacji cech budowy: 1) obecność cytoplazmy i 2) zgrubiałe ściany komórkowe.

0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Uwaga:
Uznaje się odpowiedzi odnoszące się wyłącznie do zgrubiałych ścian komórkowych pod warunkiem, że prawidłowo został opisany charakter tych zgrubień, np.: „1. zgrubiałe ściany komórkowe, 2. zgrubienia występują w kątach ścian”.