Walenie to ssaki pochodzące od lądowych parzystokopytnych, które wtórnie przystosowały się do życia w wodzie.
Mają torpedowate ciało, a wiele gatunków osiąga bardzo duże rozmiary. Skóra waleni jest naga, a funkcję termoizolacyjną pełni u nich gruba warstwa tłuszczu podskórnego. Kończyny przednie uległy przekształceniu w płetwy, a tylne – zanikły, chociaż u niektórych gatunków wewnątrz ciała znajdują się szczątki ich szkieletu. Kości o budowie gąbczastej są przesycone tłuszczem. Ogon jest zakończony poziomo ułożoną płetwą ogonową, niezawierającą kości ani chrząstek, a na grzbiecie znajduje się różnej wielkości płetwa grzbietowa, która również jest pozbawiona szkieletu.
Objętość płuc waleni jest niewielka w stosunku do masy ich ciała, a tlen niezbędny do oddychania w czasie zanurzenia jest magazynowany w mięśniach.
Na podstawie: Encyklopedia szkolna. Biologia, pod red. A. Urbanka, Warszawa 1999.
Zadanie 10.1
Na podstawie tekstu podaj dwie cechy świadczące o tym, że walenie pochodzą od ssaków lądowych.
Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź
Schemat punktowania
1 p. – za podanie dwóch właściwych cech świadczących o pochodzeniu waleni od ssaków lądowych.
0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
- obecność szczątkowego szkieletu kończyn tylnych,
- oddychanie płucami,
- przekształcenie kończyn przednich w płetwy.
Uwaga:
Uznaje się odpowiedź odnoszącą się do informacji z tekstu o pochodzeniu waleni, np. „pochodzenie od lądowych parzystokopytnych”.
Zadanie 10.2
Określ, jakie znaczenie dla funkcjonowania waleni w środowisku wodnym ma duża ilość tłuszczu znajdująca się pod ich skórą i w jamach kości.
Pokaż odpowiedźUkryj odpowiedź
Przykładowe rozwiązania
- Dzięki dużej ilości tłuszczu zgromadzonego w warstwie podskórnej oraz w jamach kości zwierzęta te (mające duże rozmiary) zmniejszają ciężar właściwy swojego ciała / zwiększają swoją wyporność, co ułatwia im pływanie.
- Gruba warstwa tłuszczu pod skórą chroni walenie przed nadmiernym oziębieniem organizmu / przed utratą ciepła w zimnych wodach oceanu.
- Gruba warstwa tłuszczu pod skórą stanowi zapas energetyczny wykorzystywany podczas poruszania się waleni.
Schemat punktowania
1 p. – za poprawne określenie znaczenia dużej ilości tłuszczu pod skórą i w jamach kości dla funkcjonowania waleni w środowisku wodnym, polegającego na zmniejszaniu ciężaru właściwego ich ciała
lub
za poprawne określenie znaczenia dużej ilości tłuszczu podskórnego, odnoszącego się do funkcji termoizolacyjnej lub energetycznej tłuszczu.
0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.