Jan Parandowski

Mitologia (cz. I Grecja) - Mit o Prometeuszu Streszczenie szczegółowe

Aktualizacja: ·2 min czytania

Streszczenie szczegółowe

Zakres opracowania: stworzenie i obdarowanie ludzi, Pandora, podział ofiary oraz kara Prometeusza, w kolejności przekazu Jana Parandowskiego.

Powstanie człowieka i dar ognia

Prometeusz tworzy człowieka z gliny zmieszanej ze łzami. Dusza nowej istoty pochodzi z niebiańskiego ognia, zdobytego z rydwanu słońca. Ten obraz łączy ziemskie, kruche tworzywo z pierwiastkiem niezwykłym. Ludzie nie są jednak od razu samodzielnymi panami świata: pozostają nadzy, słabi i bezradni wobec przyrody.

Tytan dostrzega ich położenie i ponownie sięga po ogień, aby udostępnić go swoim podopiecznym. Uczy ich wykonywania potrzebnych przedmiotów i korzystania z rozmaitych umiejętności. Pomoc nie sprowadza się zatem do jednego daru. Ma umożliwić ludziom uniezależnienie się od najdotkliwszych niedostatków i rozpoczęcie życia opartego na pracy oraz wiedzy.

Nieufność Zeusa i przybycie Pandory

Zeus spogląda na rozwijającą się ludzkość z obawą. Pamięć walk z potężnymi przeciwnikami sprawia, że nie chce dopuścić do powstania nowej siły zdolnej zagrozić bogom. Przygotowuje dar, który ma przynieść ludziom nieszczęście, choć początkowo wygląda atrakcyjnie.

Hefajstos tworzy Pandorę, a inni bogowie obdarzają ją rozmaitymi zaletami i umiejętnościami. Kobieta przybywa na ziemię z zamkniętym glinianym naczyniem. Prometeusz rozpoznaje niebezpieczeństwo i nie przyjmuje jej do siebie. Ostrzega także innych, lecz jego brat Epimeteusz daje się zachwycić przybyszce i bierze ją za żonę.

Otwarcie beczki

Prometeusz przestrzega brata przed otwieraniem przyniesionego naczynia. Pandora doprowadza jednak do tego, że Epimeteusz usuwa jego zamknięcie. Na świat wydostają się choroby, troski i inne nieszczęścia. Ludzie muszą odtąd zmagać się z cierpieniem, którego nie usuwa ani posiadanie ognia, ani zdobyta wiedza.

W tej opowieści ważne jest rozłożenie odpowiedzialności: Epimeteusz nie słucha przestrogi, a Pandora nakłania go do działania. Określenie „puszka Pandory” jest późniejszą nazwą utrwaloną w języku; w przyjętym tekście mowa o beczce. Opracowanie nie dopisuje do niej przedmiotów ani dalszych losów nadziei, których ten fragment nie opisuje.

Podstęp przy podziale ofiary

Po sprowadzeniu nieszczęść Prometeusz postanawia odpowiedzieć Zeusowi podstępem. Przygotowuje dwie części zabitego wołu. Pod skórą ukrywa mięso, natomiast kości przykrywa tłuszczem tak, aby ta część wyglądała na bardziej wartościową. Pozwala bogu dokonać wyboru, od którego ma zależeć przyszły podział ofiar między bogów i ludzi.

Zeus wybiera tłuszcz skrywający kości. W rezultacie ludziom przypada nadające się do jedzenia mięso, a bogom składane są kości i tłuszcz. Działanie Prometeusza przynosi korzyść jego podopiecznym, lecz jednocześnie jawnie godzi w autorytet władcy Olimpu. W przekazie Parandowskiego ten epizod następuje po historii Pandory.

Kara i znaczenie czynu

Zeus każe przykuć Prometeusza do skały Kaukazu. Orzeł wyjada mu wątrobę, która odrasta, przez co cierpienie może powtarzać się bez końca. Ocalenie tytana nie należy do zakończenia opracowanego tu fragmentu.

Ludzie zachowują natomiast otrzymane umiejętności, związane między innymi z rzemiosłem, liczeniem, pismem, żeglugą i leczeniem. Można więc odczytać ten mit jako historię dobroczyńcy, który występuje przeciw silniejszej władzy dla dobra innych. Nazwa „postawa prometejska” odnosi się do tak rozumianego sprzeciwu i gotowości ponoszenia cierpienia, nie do dowolnego buntu dla własnej korzyści.

Mit o Prometeuszu — mapa lektury

Mit o Prometeuszu — cztery obszary powtórki w zakresie wskazanym na mapie.
Przeczytaj całą treść infografiki

LEKTURY • JĘZYK POLSKI

Mit o Prometeuszu

Jan Parandowski

Mapa lektury

Wybór: Mit o Prometeuszu — wersja Parandowskiego

Dobroczyńca ludzi
Prometeusz tworzy człowieka z gliny i łez. Daje bezbronnym ludziom ogień oraz umiejętności potrzebne do przetrwania.

Dar przynoszący nieszczęścia
Zeus przygotowuje odwet. Epimeteusz poślubia Pandorę i pod jej wpływem otwiera beczkę, uwalniając choroby oraz cierpienie.

Podstęp przy ofierze
Prometeusz ukrywa kości pod tłuszczem, a mięso pod skórą. Zeus wybiera pozornie lepszą część ofiarnego wołu.

Kara na Kaukazie
Rozgniewany Zeus każe przykuć tytana do skały. Orzeł codziennie wyjada mu odrastającą wątrobę, przedłużając cierpienie.

Zapamiętaj
Pomoc ludzkości rodzi konflikt z władzą Zeusa; rozwój człowieka zostaje zestawiony z cierpieniem jego dobroczyńcy.

Podgląd infografiki
Mapa lektury „Mit o Prometeuszu”. Dobroczyńca ludzi; Dar przynoszący nieszczęścia; Podstęp przy ofierze; Kara na Kaukazie.
Sprawdź, ile już umiesz

Przećwicz materiał z tej lektury na fiszkach albo przejrzyj pytania jawne, które mogą paść na egzaminie.