Wybór redakcyjny: części XX–XLVI oraz LXXIX–CLXXVII, według numeracji w przekładzie Tadeusza Boya-Żeleńskiego. Zakres obejmuje zawiązanie zdrady, bitwę tylnej straży, śmierć Rolanda i przybycie Karola; nie obejmuje dalszej zemsty cesarza ani procesu Ganelona.
Karol Wielki wybiera posła do Marsyla. Roland wskazuje swojego ojczyma, Ganelona, który odbiera to jako narażenie na śmierć i poprzysięga zemstę. Podczas podróży porozumiewa się z Blankandrynem, a następnie z Marsylem. Radzi skłonić cesarza do odwrotu i uderzyć na tylną straż, w której ma pozostać Roland. W dalszej części wyboru przeciwnicy nadciągają już przeciw francuskiemu oddziałowi w Ronsewal.
Oliwier widzi przewagę wroga i prosi przyjaciela o wezwanie pomocy rogiem. Roland odmawia, przekonany, że naraziłoby to jego honor. Francuzi walczą dzielnie, ale ponoszą ogromne straty. Gdy Roland zmienia zdanie, Oliwier zarzuca mu brak rozwagi. Turpin godzi towarzyszy: sygnał może już tylko sprowadzić pomstę i godny pochówek. Roland dmie tak silnie, że pęka mu skroń. Karol zawraca, lecz nie zdąża. Giną Oliwier i Turpin; Roland zbiera ciała towarzyszy, bezskutecznie próbuje zniszczyć Durendala i przygotowuje się na śmierć. Zwrócony ku Hiszpanii wspomina Francję i swego władcę, wyznaje grzechy oraz oddaje rękawicę Bogu. Aniołowie zabierają jego duszę do raju. Cesarz zastaje pobojowisko.