Zakres opracowania
Opracowanie obejmuje początek powieści, czyli rozdziały I–II części „Karol”, oraz cztery końcowe rozdziały części „Weronika”, od XXXVI do finału. Między tymi odcinkami istnieje duża luka fabularna. Poniższy tekst nie zastępuje streszczenia całej powieści i nie odtwarza wszystkich losów Karola, Tadeusza czy rozwoju związku Pawła z Weroniką.
Czekanie na pociąg i utrata dawnego życia
Początkowe wydarzenia rozgrywają się późnym latem 1940 roku. Marta przygotowuje w domu posiłek i czeka na męża. Tymczasem Paweł oraz jego przyjaciel Karol godzinami oczekują na opóźniony pociąg podmiejski. Bohaterowie są głodni i przemęczeni. Przyjazd innych podróżnych oraz widok obcych, dobrze ubranych pasażerów uwydatniają ich własną degradację.
Paweł był dziennikarzem, ale utracił dawne zatrudnienie. Razem z Karolem kupuje piłę, aby zarabiać w lesie. Wieczorny powrót do domu nie oznacza odzyskania dawnego bezpieczeństwa. Marta pragnie zachować przynajmniej bliskość męża, własne miejsce i codzienne czynności, lecz w jej myślach stale powraca niepokój.
Praca w lesie i rozmowy o strachu
Paweł i Karol uczą się pracy drwali. Pomaga im doświadczony Franciszek, który pokazuje, jak prowadzić piłę i obchodzić się z narzędziami. Fizyczny wysiłek narzuca rytm dni: poranne ożywienie ustępuje wyczerpaniu. Przyjaciele obserwują las, odpoczywają krótko i pracują do wieczora.
Karol komentuje rzeczywistość polityczną i próbuje nazwać doświadczenie utraty wolności. Jego wypowiedzi pozostają głosem postaci, nie bezosobowym wykładem. Sam znajduje się w niebezpiecznym położeniu, ponieważ jako były oficer nie dopełnił obowiązku rejestracji. Równolegle z niepokojem publicznym pojawiają się napięcia prywatne: uwagę Pawła przyciąga Weronika, żona miejscowego handlarza.
Leśniczy osłania pracowników
Leśniczy początkowo wydaje się opryskliwy, surowy i nieprzyjazny. Pilnuje miary ułożonego drewna, a Karol go nie lubi. Ocena tej postaci zmienia się, gdy przy miejscu pracy drwali pojawia się grupa ludzi z funkcjonariuszem NKWD. Drewno jest porozrzucane, najwyraźniej czegoś szukano. Karol obawia się sprawdzania dokumentów.
Zapytany, czy nadchodzący mężczyźni tu pracują, leśniczy zaprzecza. Następnie krzykiem odsyła ich do innego odcinka lasu, dzięki czemu mogą odejść bez kontroli. Później pozwala im wrócić. Nie wyjaśnia pewnie przyczyny poszukiwań, lecz podkreśla, że pozostali wolni. Jego konkretna pomoc okazuje się ważniejsza niż wcześniejsze nieprzyjemne zachowanie.
Finałowy odcinek: ucieczka przez puszczę
W ostatnich rozdziałach Paweł jedzie furmanką z Martą i Weroniką. Bohaterowie szukają schronienia, unikają głównych dróg i obawiają się spotkania z władzami. Dołącza do nich nieznany chłop. Przy ognisku opowiada o własnym doświadczeniu życia pod władzą sowiecką i nazywa je nie tylko strachem przed śmiercią, ale również trudnym do zniesienia lękiem przed dalszym życiem.
Jego towarzystwo chwilowo ułatwia podróż, nie zapewnia jednak trwałej wspólnoty. Gdy docierają do ruchliwszej drogi, oddala się od nich. Równocześnie narasta napięcie między Martą, Pawłem i Weroniką. Marta jest chora, a proponowany postój u rodziców Weroniki stawia ją w upokarzającej sytuacji.
Broń wyrzucona bez wiedzy Pawła
Podczas postoju Weronika odnajduje ukryty w wozie pistolet. Porozumiewa się wzrokiem i krótkim pytaniem z Martą, po czym wrzuca broń do wody. Obie obawiają się jej posiadania. Paweł o tym nie wie. Szczegół ten jest istotny dla finału: gdy później szuka pistoletu, błędnie przypuszcza, że mógł on wypaść podczas przejazdu przez rzekę.
Popiszki i oczekiwanie cudu
Uciekinierzy przybywają do Popiszek, gdzie zgromadzili się ludzie oczekujący cudu zapowiedzianego przez Oluka Smolskiego. Tłum pielgrzymów pozwala im mniej rzucać się w oczy. Ojciec Weroniki, Olszewski, przyjmuje ich na krótko i rozważa możliwość ukrycia w leśnej chacie. Nie może obiecać trwałego bezpieczeństwa.
Paweł wychodzi do wsi i spotyka znajomego szofera Wulfkę. Rozmowa urywa się po nietaktownej uwadze Pawła, zanim uzyska on ważną wiadomość o pralni. Następnego dnia szuka go bezskutecznie. Narracja wyjaśnia przyczynę: Wulfka został zatrzymany podczas nocnego przewożenia butelek, które chciał sprzedać pielgrzymom.
Cud nie następuje
Zebrani modlą się i oczekują niezwykłego wydarzenia przy kamieniu. Dochodzi do sporów o godzinę, ale mimo nadziei tłumu nic nadprzyrodzonego nie zostaje potwierdzone. Do zgromadzenia zbliżają się funkcjonariusze. Początkowo przemawiają spokojnie, następnie przejmują kontrolę nad sytuacją. Oluk Smolski i jego matka zostają zabrani, a ludzie rozchodzą się.
Paweł jest poruszony bezradnością licznego tłumu wobec niewielkiej grupy uzbrojonych ludzi. Rozmawia ze starym pielgrzymem, który interpretuje porażkę jako skutek oczekiwania ratunku z zewnątrz zamiast własnego działania. Chwilę później sam starzec okazuje strach wobec nakazu opuszczenia wsi. Teoria odwagi zderza się z zachowaniem w realnym zagrożeniu.
Utrata schronienia i zerwanie ostatniej więzi
Na polecenie władz przybysze muszą opuścić Popiszki. Olszewski prowadzi Pawła i Martę do samotnej chaty. Warunki są bardzo trudne, a choroba Marty się nasila. Małżonkowie czekają na Weronikę, która miała pomóc w ustaleniu dalszych planów.
Zamiast niej przychodzi Ania. Informuje, że Weronika oraz jej rodzice zostali aresztowani i zabrani. Gospodyni, przerażona możliwością represji wobec siebie i dzieci, każe małżonkom natychmiast odjechać. Paweł traci pomoc osoby, którą uważał za ostatnią łączność ze światem.
Droga urywa się przy bagnie
Paweł i Marta ruszają w dalszą drogę. Celowo nie wybierają kierunku wskazanego gospodyni, obawiając się, że ich trasę łatwo będzie ustalić. Leśna droga stopniowo zanika. Wreszcie wóz staje przed bagnem, a pozostawione po wyrębie pnie utrudniają nawet zawrócenie. Marta drży z zimna i gorączki. Paweł bezskutecznie szuka broni, nie znając decyzji obu kobiet.
Na pytanie żony, dokąd prowadzi droga, odpowiada: donikąd. To zamknięcie sytuacji fabularnej w obrazie braku wyjścia. Tekst nie rozstrzyga, czy małżonkowie giną, zostają schwytani albo później wydostają się z pułapki.