Oran przed epidemią
Powieść przedstawia Oran jako miasto skupione na pracy, handlu i utrwalonych przyzwyczajeniach. Jego mieszkańcy traktują codzienność jako coś względnie przewidywalnego. Narrator zapowiada kronikę niezwykłych wydarzeń, ale początkowo nie ujawnia wprost swojej tożsamości.
Doktor Bernard Rieux zauważa martwego szczura. Wkrótce podobne znaleziska mnożą się w całym mieście. Ludzie odbierają je jako kłopot sanitarny, zanim zrozumieją skalę niebezpieczeństwa. W tym samym czasie chora żona Rieux wyjeżdża do sanatorium poza Oranem. Lekarz zostaje w mieście, a do domu przybywa jego matka.
Pierwsze zachorowania i trudna decyzja
Po masowym padaniu szczurów chorować zaczynają ludzie. Wśród pierwszych ofiar jest dozorca Michel. Rieux i starszy lekarz Castel rozpoznają niepokojący charakter objawów. Nazwanie choroby dżumą wywołuje jednak opór: oznaczałoby przyjęcie konsekwencji, na które władze i mieszkańcy nie są przygotowani.
Rieux domaga się działania, nawet jeśli wiedza nie daje jeszcze całkowitej pewności. Nie chce, żeby spór o określenia opóźniał ochronę ludzi. Ostatecznie zapada decyzja o zamknięciu miasta. Granica między zwykłym życiem a stanem wyjątkowym zostaje przekroczona, choć wielu mieszkańców nadal liczy na szybki powrót do normalności.
Miasto odcięte od świata
Zamknięcie bram rozdziela rodziny i pary. Kontakty z bliskimi zostają ograniczone, a krótkie wiadomości nie zastępują obecności. Prywatne plany tracą znaczenie wobec wspólnego losu. Z czasem mieszkańcy przestają nawet wyobrażać sobie dokładny termin końca: życie sprowadza się do trwania w przedłużonej teraźniejszości.
Epidemia zmienia pracę szpitali, pochówki, handel i zachowanie ludzi na ulicach. Narastają niedobory i różnice między sytuacją zamożnych a ubogich. Jedni szukają pocieszenia w religii, inni w rozrywkach lub przesądach. Żadna z tych reakcji nie usuwa zależności całego miasta od przebiegu choroby.
Rieux, Grand i organizacja pomocy
Rieux pracuje przy chorych mimo zmęczenia oraz świadomości, że często potrafi jedynie rozpoznać zagrożenie, a nie uratować pacjenta. Nie przedstawia tej pracy jako wyjątkowej świętości. Uważa ją za obowiązek wynikający z zawodu i odmowy obojętnego przyglądania się cierpieniu.
Pomaga mu Joseph Grand, skromny urzędnik z trudem wyrażający własne myśli. Grand nie umiał wcześniej skutecznie upominać się o swoje sprawy; latami poprawia także pierwsze zdanie planowanej książki. Mimo tej nieporadności rzetelnie wykonuje zadania potrzebne zespołowi. Jego zwykła sumienność okazuje się formą działania przeciw katastrofie.
Tarrou i dobrowolna solidarność
Jean Tarrou, przybysz uważnie obserwujący miasto, prowadzi notatki, które stają się jednym ze źródeł kroniki. Proponuje utworzenie ochotniczych formacji sanitarnych. Dzięki nim walka z epidemią nie spoczywa wyłącznie na urzędach i lekarzach.
Tarrou opowiada Rieux o swoim sprzeciwie wobec zabijania, zapoczątkowanym doświadczeniem procesu, podczas którego jego ojciec występował jako oskarżyciel. Później także we własnym zaangażowaniu rozpoznaje niebezpieczeństwo udziału w przemocy. Pragnie pomagać bez usprawiedliwiania śmierci innych. Rozmowa i wspólna kąpiel w morzu zbliżają go do Rieux: obok obowiązku pojawia się przyjaźń.
Rambert: od pragnienia ucieczki do pozostania
Dziennikarz Raymond Rambert przybył do Oranu służbowo i uważa początkowo, że zamknięcie niesprawiedliwie objęło człowieka niezwiązanego z miastem. Chce wrócić do ukochanej. Gdy próby uzyskania zgody nie przynoszą skutku, szuka nielegalnej drogi wyjazdu, korzystając z pośredników.
Przygotowania przeciągają się. W czasie oczekiwania Rambert pomaga przy zwalczaniu epidemii i coraz bliżej poznaje zaangażowanych w tę pracę ludzi. W końcu, mimo stworzonej możliwości ucieczki, postanawia zostać. Nie przestaje kochać kobiety; uznaje jednak, że osobiste szczęście nie pozwala mu już zignorować wspólnego nieszczęścia.
Cottard i korzyści z nienormalności
Cottard przed rozprzestrzenieniem się choroby podejmuje próbę samobójczą; pomoc Granda i Rieux ratuje go. Żyje w lęku przed aresztowaniem. Kiedy ogólny kryzys odsuwa zainteresowanie jego sprawą, odczuwa ulgę. Powszechny strach oznacza również, że nie jest już samotny ze swoim poczuciem zagrożenia.
Korzysta z nielegalnego handlu i nie angażuje się w walkę z epidemią tak jak pozostali. Jego stosunek do dżumy pokazuje, że katastrofa nie dla każdego ma identyczne skutki. Może stać się ochroną dla kogoś, kto obawia się powrotu normalnego porządku.
Paneloux i śmierć dziecka
Ojciec Paneloux w pierwszym kazaniu przedstawia zarazę jako karę i wezwanie do moralnego opamiętania. Z czasem sam włącza się w pomoc chorym. Szczególnym przełomem staje się cierpienie syna sędziego Othona. Chłopiec otrzymuje serum przygotowane przez Castela, lecz mimo wysiłków umiera po długiej agonii.
Rieux odrzuca zgodę na porządek, w którym niewinne dziecko podlega takiemu cierpieniu. Paneloux nie może już mówić o nieszczęściu wyłącznie z pozycji kogoś objaśniającego cudzą winę. W drugim kazaniu włącza siebie do wspólnoty doświadczanych i mówi o wymaganiu przyjęcia wiary także wobec tego, czego nie da się zrozumieć.
Dalsze ofiary i wyczerpanie
Paneloux następnie sam choruje i umiera. Przypadek nie daje lekarzom podstaw do jednoznacznego zaklasyfikowania go jako typowej śmierci na dżumę. Nie należy przedstawiać tego zakończenia jako pewnego medycznego dowodu ani jako rozstrzygnięcia sporu o wiarę.
Sędzia Othon po śmierci dziecka również zmienia stosunek do innych. Po zakończeniu własnej kwarantanny wraca do miejsca odosobnienia, aby pomagać, i później ginie w epidemii. Pozostali pracują coraz bardziej mechanicznie, zmagając się z przemęczeniem. Brak wielkich przemówień nie oznacza ustania wysiłku: trzeba wykonywać kolejne zadania mimo utraty nadziei na szybki przełom.
Zimowe osłabienie epidemii
W okresie Bożego Narodzenia ciężko zapada na zdrowiu Grand. Przekonany o bliskości końca, prosi o spalenie rękopisu z niezliczonymi wersjami pierwszego zdania. Wraca myślą do Jeanne, żony, która go opuściła, oraz do spraw niewypowiedzianych.
Wbrew obawom Grand zdrowieje. W mieście pojawiają się następne oznaki odwrotu choroby. Nie wynikają one z jednego łatwego do wskazania, ostatecznego zwycięstwa lekarzy. Mieszkańcy stopniowo odzyskują nadzieję, lecz administracja nie otwiera bram natychmiast, a pojedyncze zgony nadal są możliwe.
Śmierć Tarrou i wiadomość o żonie Rieux
Kiedy koniec epidemii wydaje się bliski, choruje Tarrou. Rieux i jego matka opiekują się nim w domu. Mimo ich starań przyjaciel umiera. Powrót nadziei w skali miasta nie gwarantuje ocalenia konkretnej osoby.
Następnie Rieux otrzymuje telegram o śmierci żony w sanatorium. Jej choroba zaczęła się jeszcze przed zamknięciem Oranu; nie należy bez podstaw przypisywać jej śmierci miejscowej epidemii. Doktor zostaje z doświadczeniem podwójnej straty, które odróżnia go od ludzi czekających na szczęśliwe spotkanie.
Otwarcie bram i los Cottarda
W lutym miasto odzyskuje możliwość kontaktu ze światem. Wracają pociągi i statki, a mieszkańcy świętują. Rambert spotyka ukochaną. Radość ujawnia wagę odzyskanej bliskości, lecz nie przywraca tych, którzy umarli.
Cottard nie potrafi przyjąć końca wyjątkowej sytuacji. Zabarykadowuje się i strzela do ludzi na ulicy, po czym zostaje obezwładniony przez policję. To skrajna konsekwencja lęku przed normalnością, od którego dla niego zaczęła się opowieść.
Kronika Rieux i otwarte ostrzeżenie
Rieux ujawnia się jako autor relacji. Korzystał z własnych obserwacji, wypowiedzi innych i notatek Tarrou, starając się dać świadectwo ludziom doświadczonym przez zarazę. Nie jest narratorem stojącym poza opisanym cierpieniem.
Finał nie ogłasza ostatecznej klęski zła. Obraz uśpionego zarazka przypomina, że podobne zagrożenie może wrócić. W interpretacji dżuma oznacza więc nie tylko chorobę, lecz także doświadczenie przemocy i cierpienia, wobec którego człowiek wybiera działanie lub obojętność. Wartość pomocy nie zależy od gwarancji, że nigdy więcej nie będzie potrzebna.