Homer

Odyseja (fragmenty) Streszczenie szczegółowe

Aktualizacja: ·5 min czytania

Streszczenie szczegółowe

Wybór redakcyjny: pieśni IX–XII oraz XXI–XXIII. Pierwsza część zawiera opowieść Odyseusza u Feaków, druga — próbę łuku, rozprawę z zalotnikami i rozpoznanie małżonków. Nie jest to streszczenie całej „Odysei”.

Pieśń IX: opowieść u Alkinoosa

Odyseusz przemawia do Feaków i przedstawia się jako syn Laertesa, pochodzący z Itaki. Opowiada o wydarzeniach wcześniejszych niż jego obecny pobyt na dworze Alkinoosa. Nie są to zatem przygody, które przeżywa właśnie w czasie uczty. Wspomina przywiązanie do domu i rozpoczyna relację od odpłynięcia spod Troi.

Jego ludzie napadają na miasto Kikonów, lecz zamiast szybko odejść, pozostają przy zdobyczach. Kontratak miejscowych przynosi straty. Później część drużyny kosztuje pokarmu Lotofagów, po którym nie chce już wracać do ojczyzny. Odyseusz siłą odprowadza tych ludzi na statek i nakazuje dalszą podróż.

Pieśń IX: Polifem i imię „Nikt”

Odyseusz z towarzyszami wchodzi do jaskini cyklopa Polifema. Właściciel zamyka wyjście głazem i pożera przybyszów. Bohater nie zabija olbrzyma we śnie, ponieważ bez jego siły ludzie nie mogliby odsunąć kamienia. Obmyśla inny ratunek: podaje Polifemowi wino i przedstawia się jako „Nikt”.

Gdy cyklop zasypia, Odyseusz i wybrani towarzysze oślepiają go rozgrzanym palem. Polifem woła, że krzywdzi go Nikt, więc inni cyklopi nie przychodzą z pomocą przeciw napastnikowi. Ocaleni wydostają się ukryci pod zwierzętami wypuszczanymi na pastwisko. Już na morzu Odyseusz, wbrew ostrzeżeniom ludzi, podaje olbrzymowi prawdziwe imię. Polifem prosi ojca, Posejdona, aby uniemożliwił lub bardzo utrudnił przeciwnikowi powrót.

Pieśń X: stracona droga do domu i utrata floty

Eol gościnnie przyjmuje podróżnych i zamyka przeciwne wiatry w worku. Odyseusz otrzymuje szansę bezpiecznego powrotu. Gdy Itaka jest już blisko, zasypia ze zmęczenia, a podejrzliwi towarzysze otwierają worek, sądząc, że kryje kosztowności. Uwolnione wiatry odpychają okręt od celu. Eol odmawia ponownej pomocy, widząc w niepowodzeniu znak nieprzychylności bogów.

U Lajstrygonów wyprawę spotyka kolejna katastrofa. Olbrzymi atakują ludzi i niszczą okręty zamknięte w ciasnej przystani. Ocala tylko statek Odyseusza, pozostawiony poza nią. Od tej chwili płynie z nim zaledwie reszta dawnej załogi.

Pieśń X: Kirke

Na wyspie Ajai zwiadowcy trafiają do domu Kirke. Bogini podaje im zaczarowany pokarm, przemienia ich w świnie i zamyka w zagrodzie. Euryloch, który nie wszedł do środka, donosi Odyseuszowi o zaginięciu towarzyszy. Bohater podejmuje próbę ratunku mimo jego obaw.

Hermes daje Odyseuszowi środek chroniący przed czarami i wskazuje sposób postępowania. Odyseusz opiera się zaklęciu, wymusza przysięgę bezpieczeństwa i doprowadza do przywrócenia ludziom postaci. Drużyna pozostaje u Kirke przez długi czas. Gdy przypomina sobie o powrocie, bogini nakazuje najpierw zapytać zmarłego wieszcza Tejrezjasza o dalszą drogę. Przed wyprawą Elpenor ginie, spadając z dachu.

Pieśń XI: rozmowy ze zmarłymi

Odyseusz dopływa na skraj świata i składa ofiary umożliwiające kontakt z duszami. Elpenor prosi o pogrzeb, a Tejrezjasz ostrzega przed gniewem Posejdona i naruszeniem stad Heliosa. Zapowiada trudności w domu oraz dalszy obowiązek pojednania z bogiem morza. Wróżba warunkowo wiąże los załogi z poszanowaniem świętego bydła.

Bohater spotyka także matkę, Antykleję. Dopiero teraz dowiaduje się o jej śmierci; próbuje objąć cień, lecz nie może go zatrzymać. Rozmawia z uczestnikami wojny trojańskiej, między innymi Agamemnonem i Achillesem. Achilles, mimo pośmiertnej sławy, przedkłada życie nad panowanie wśród umarłych. Opowieść obejmuje również inne dusze i obrazy kar. Wreszcie lęk przed napierającym tłumem zmarłych skłania Odyseusza do odwrotu.

Pieśń XII: syreny, Scylla i Charybda

Po powrocie na Ajaję ludzie grzebią Elpenora. Kirke udziela kolejnych wskazówek. Aby przepłynąć obok syren, Odyseusz zatyka towarzyszom uszy woskiem, a siebie każe przywiązać do masztu. Chce usłyszeć pieśń, nie oddając załogi pod jej władzę. Kiedy domaga się uwolnienia, ludzie zgodnie z wcześniejszym rozkazem zaciskają więzy.

Dalsza droga prowadzi w pobliżu Scylli i Charybdy. Pierwsza porywa ludzi, druga grozi pochłonięciem całego statku. Odyseusz nie znajduje rozwiązania bez strat: Scylla chwyta sześciu towarzyszy. Siła i odwaga nie pozwalają mu ich uratować.

Pieśń XII: bydło Heliosa i samotne ocalenie

Na wyspie boga słońca Odyseusz zabrania naruszania świętych stad. Przeciwny wiatr zatrzymuje jednak podróżnych, a zapasy się kończą. Podczas nieobecności śpiącego Odyseusza Euryloch skłania głodnych ludzi do zabicia bydła. Obietnica późniejszego wynagrodzenia bogu nie usuwa skutków złamanego zakazu.

Po odpłynięciu Zeus uderza piorunem w okręt. Towarzysze giną, a Odyseusz utrzymuje się na pozostałościach statku. Ponownie unika pochłonięcia przez Charybdę i ostatecznie dociera do wyspy Kalipso. W tym miejscu kończy szczegółową opowieść o tej części tułaczki.

Pieśń XXI: próba łuku

Między pieśnią XII a XXI znajduje się niewłączony do tego opracowania odcinek akcji. W wybranej pieśni XXI Odyseusz jest już na Itace i ukrywa tożsamość pod postacią żebraka. Penelopa przynosi jego łuk. Zapowiada, że wybierze męża, który zdoła napiąć broń i przeszyć strzałą otwory ustawionych toporów.

Zalotnicy próbują bez powodzenia. Odyseusz upewnia się co do wierności Eumajosa i Filojtiosa, po czym wyjawia im, kim jest. Dzięki ich pomocy otrzymuje łuk pomimo sprzeciwu zalotników. Napina go bez wysiłku i trafia w wyznaczony sposób. Telemach staje u jego boku uzbrojony.

Pieśń XXII: rozprawa w pałacu

Odyseusz zabija Antinoosa i otwarcie oskarża zalotników o niszczenie domu, krzywdzenie jego rodziny oraz lekceważenie należnych gościowi i gospodarzowi praw. Eurymach próbuje przerzucić winę na zabitego przywódcę i proponuje odszkodowanie. Odyseusz odrzuca propozycję. Rozpoczyna się walka, w której wspierają go Telemach, wierni pasterze i Atena.

Giną zalotnicy oraz słudzy uznani za ich wspólników. Odyseusz oszczędza jednak pieśniarza Femiosa i herolda Medona, w których obronie przemawia Telemach. Poleca uporządkować pałac. Eurykleja wskazuje niewierne służące; po usunięciu ciał kobiety zostają stracone. Rozprawa przywraca Odyseuszowi dom, lecz nie oznacza jeszcze, że wszyscy mieszkańcy wyspy zaakceptowali jego powrót.

Pieśń XXIII: znak, którego nie można podrobić

Eurykleja budzi Penelopę i oznajmia powrót męża. Królowa zachowuje ostrożność; nie wystarcza jej radość służącej ani zmieniony wygląd przybysza. Próbuje go sprawdzić, polecając wynieść małżeńskie łoże z sypialni.

Odyseusz protestuje, ponieważ sam zbudował je wokół zakorzenionego pnia oliwki i zna jego nieruchomą konstrukcję. Penelopa otrzymuje pewny dowód tożsamości. Wyjaśnia, że obawiała się oszustwa, i obejmuje męża. Małżonkowie opowiadają sobie o rozłące. Odyseusz przygotowuje także pozory weselnej zabawy, aby opóźnić rozejście się wiadomości o rzezi. Nad ranem wyrusza z synem i wiernymi sługami do Laertesa. Dalszych wydarzeń pieśni XXIV ten wybór nie obejmuje.

Odyseja (fragmenty) — mapa lektury

Odyseja (fragmenty) — cztery obszary powtórki w zakresie wskazanym na mapie.
Przeczytaj całą treść infografiki

LEKTURY • JĘZYK POLSKI

Odyseja (fragmenty)

Homer

Mapa lektury

Wybór: Pieśni IX–XII oraz XXI–XXIII

Opowieść u Feaków
Odyseusz relacjonuje Alkinoosowi wcześniejsze przygody. Podstęp z imieniem Nikt ratuje go przed Polifemem, lecz przechwałka ściąga gniew Posejdona.

Próby w drodze
Kirke, syreny i morskie zagrożenia wystawiają wędrowców na próbę. Zabicie bydła Heliosa poprzedza zagładę okrętu.

Łuk na Itace
W przebraniu żebraka Odyseusz wykonuje próbę łuku. Z pomocą sprzymierzeńców rozprawia się z zalotnikami.

Rozpoznanie przez Penelopę
Wiedza o małżeńskim łożu zbudowanym wokół oliwnego pnia potwierdza tożsamość męża i umożliwia spotkanie po rozłące.

Zapamiętaj
Wybrane pieśni łączą opowiadane przygody z odzyskiwaniem domu; spryt pomaga bohaterowi, lecz nie usuwa skutków błędnych decyzji.

Podgląd infografiki
Mapa lektury „Odyseja (fragmenty)”. Opowieść u Feaków; Próby w drodze; Łuk na Itace; Rozpoznanie przez Penelopę.
Sprawdź, ile już umiesz

Przećwicz materiał z tej lektury na fiszkach albo przejrzyj pytania jawne, które mogą paść na egzaminie.