Bolesław Prus

Z legend dawnego Egiptu Streszczenie szczegółowe

Aktualizacja: ·3 min czytania

Streszczenie szczegółowe

Choroba Ramzesa i niejednoznaczna przepowiednia

Narrator otwiera nowelę refleksją o marności ludzkich nadziei wobec porządku świata i wyroków Przedwiecznego. Następnie przedstawia stuletniego Ramzesa, władcę Egiptu, który ciężko choruje i spodziewa się śmierci. Faraon pozostaje stanowczy: żąda od lekarza z Karnaku silnego środka, mogącego szybko go uleczyć albo zabić. Nie chce, aby państwem rządził człowiek niezdolny do działania.

Lekarz podaje lekarstwo wbrew własnym obawom. Astrolog oznajmia, że układ Saturna i Księżyca zapowiada śmierć członka dynastii. Nie wskazuje jednak konkretnej osoby. Ramzes sam uznaje, że chodzi o niego. Poleca zaprowadzić wnuka i następcę, Horusa, do sali faraonów, aby po jego zgonie nie powstała przerwa w sprawowaniu władzy.

Horus oczekuje na sukcesję

Trzydziestoletni Horus żałuje dziadka, choć nie podziela surowości jego rządów. Siada na ganku sali faraonów i patrzy na Nil oraz tłumy mieszkańców. Dworzanie wyjaśniają, że ludzie oczekują po nowym panowaniu dobrodziejstw. Myśl o przyszłej władzy budzi w nim dumę, ale widok okolicy przywołuje również osobiste cierpienia.

Przygotowywane jest przeniesienie zwłok Zefory, matki Horusa, do królewskich katakumb. Ramzes polecił pochować ją wśród niewolników za okazywane im miłosierdzie. Szykowani są też gońcy po Jetrona, nauczyciela wygnanego za to, że wpajał Horusowi niechęć do wojen i litość dla ludu. Za rzeką książę widzi światło z klasztornego więzienia ukochanej Bereniki, która także ma odzyskać wolność po zmianie władcy.

W tym czasie Horus czuje ból w nodze. Sądzi, że ukąsiła go pszczoła. Dworzanin ogląda ranę i uspokaja księcia, zarazem wspominając niebezpieczeństwo ukąszenia jadowitego pająka. Objaw początkowo nie przerywa przygotowań do objęcia tronu.

Projekty reform i naprawienia krzywd

Wódz armii, kanclerz i arcykapłan kolejno przychodzą do Horusa z poleceniem Ramzesa: mają wykonywać wolę następcy, kiedy na jego ręce znajdzie się pierścień faraona. Horus nie otrzymuje jeszcze pełni władzy, lecz może zlecić przygotowanie dokumentów.

Wodzowi poleca spisać pokój z Etiopią oraz zakaz wyrywania języków jeńcom. Kanclerzowi nakazuje przygotować zmniejszenie czynszów i podatków o połowę. Niewolnicy mają otrzymać trzy wolne dni w tygodniu oraz ochronę przed biciem bez wyroku sądowego. Książę nie znosi niewolnictwa i nie rozdaje ludowi całej ziemi: wyznacza określone ulgi i ograniczenia.

Osobne decyzje dotyczą jego bliskich: powrotu Jetrona z wygnania, uroczystego przeniesienia szczątków Zefory i uwolnienia Bereniki. Arcykapłan ma zapalić lampę ogłaszającą spełnienie rozkazów, gdy Horus zatwierdzi je pierścieniem. Zmiany społeczne i sprawy osobiste są zatem przygotowane, ale żadna nie została jeszcze prawnie uruchomiona.

Lekarz rozpoznaje śmiertelne ukąszenie

Lekarz przybywa z wiadomością, że stan Ramzesa jest bardzo ciężki. Dostrzega jednak również narastającą bladość Horusa. Na prośbę księcia ogląda nogę i rozpoznaje ukąszenie bardzo jadowitego pająka. Przewiduje, że Horus umrze, zanim księżyc skryje się za pobliską palmą.

Książę nie pyta już tylko o własne ocalenie. Chce wiedzieć, czy zdąży objąć tron i zatwierdzić przygotowane decyzje. Kanclerz zapewnia, że nawet po jego natychmiastowej śmierci rozkazy zostaną wykonane, o ile wcześniej dotknie ich świętym pierścieniem. Horus nasłuchuje więc kroków człowieka, który miałby przynieść symbol władzy z komnaty Ramzesa.

Kurczący się czas i hierarchia pragnień

Lekarz odmierza pozostały czas obrazem kroków, które dzielą Horusa od śmierci. Książę zdaje sobie sprawę, że może nie zdążyć zatwierdzić wszystkich dokumentów nawet wtedy, gdy pierścień natychmiast nadejdzie. Prosi o podanie edyktów, aby wybrać te najdroższe.

Najpierw wypuszcza rozkaz dotyczący ulg dla ludu i niewolników. Potem rezygnuje z pokoju z Etiopią, przeniesienia zwłok matki i powrotu Jetrona. Następnie odrzuca dokument zakazujący okaleczania jeńców. Pozostawia tylko rozkaz uwolnienia Bereniki. Kolejne rezygnacje ukazują, jak w obliczu śmierci jego nadzieje zwężają się od planów dla całego państwa do losu ukochanej.

Nie są to odwołane reformy już działającego władcy. Cała scena rozgrywa się przed przejęciem tronu, a dokumenty nadal nie mają wymaganej pieczęci.

Posłaniec, odwrócenie losu i śmierć Horusa

Wreszcie słychać kroki. Horus wyciąga rękę, spodziewając się pierścienia, lecz zastępca arcykapłana przynosi inną wiadomość: Ramzes wyzdrowiał. Faraon zamierza rano polować na lwy i wzywa wnuka, aby mu towarzyszył.

Horus patrzy ku światłu więzienia Bereniki i umiera. Pierścień nie trafia w jego ręce, żaden edykt nie zostaje zatwierdzony, a planowane uwolnienie ukochanej nie następuje w czasie akcji. Narrator powraca do myśli rozpoczynającej utwór.

Przepowiednia nie zapowiadała imiennie śmierci Ramzesa. Oczekiwanie postaci okazuje się błędną interpretacją: śmierć dotyka młodego następcy, a nie chorego starca. Nowela pozostawia czytelnika z obrazem dobrych zamierzeń, których nie udało się zamienić w czyn, oraz niepewności ludzkiego planowania.

Z legend dawnego Egiptu — mapa lektury

Z legend dawnego Egiptu — cztery obszary powtórki w zakresie wskazanym na mapie.
Przeczytaj całą treść infografiki

LEKTURY • JĘZYK POLSKI

Z legend dawnego Egiptu

Bolesław Prus

Mapa lektury

Oczekiwanie na sukcesję
Ciężko chory Ramzes przyjmuje ryzykowne lekarstwo. Horus czeka na pierścień, który nada moc jego przyszłym rozkazom.

Plany łagodniejszych rządów
Horus chce pokoju, ograniczenia przemocy i ulg dla poddanych. Przygotowuje także decyzje dotyczące bliskich sobie osób.

Śmiertelne ukąszenie
Lekarz rozpoznaje jad pająka. Umierający Horus odkłada kolejne edykty, zachowując na końcu tylko rozkaz uwolnienia Bereniki.

Odwrócone oczekiwania
Posłaniec przynosi wiadomość o wyzdrowieniu Ramzesa. Horus umiera bez objęcia władzy; żaden przygotowany edykt nie nabiera mocy.

Zapamiętaj
Śmierć młodego następcy i powrót sił starego faraona odsłaniają kruchość planów oraz nieprzewidywalność spełnienia przepowiedni.

Podgląd infografiki
Mapa lektury „Z legend dawnego Egiptu”. Oczekiwanie na sukcesję; Plany łagodniejszych rządów; Śmiertelne ukąszenie; Odwrócone oczekiwania.
Sprawdź, ile już umiesz

Przećwicz materiał z tej lektury na fiszkach albo przejrzyj pytania jawne, które mogą paść na egzaminie.