Stanisław Wokulski, warszawski kupiec o powstańczej przeszłości i zainteresowaniach naukowych, zdobywa wielki majątek, aby zbliżyć się do arystokratki Izabeli Łęckiej. Pomaga zadłużonemu ojcu dziewczyny, kupuje ich kamienicę, rozwija interesy i wchodzi na salony. Izabela początkowo gardzi jego mieszczańskim zajęciem, lecz stopniowo zaczyna dostrzegać korzyści związku. Wokulski długo myli tę zmianę z miłością i idealizuje ukochaną.
Jego losy obserwuje Ignacy Rzecki, wierny przyjaciel i stary subiekt. Fragmenty pamiętnika Rzeckiego przedstawiają wcześniejsze dzieje bohaterów, dawne nadzieje polityczne i codzienność sklepu. Powieść pokazuje również biedę Warszawy, konflikty społeczne, sytuację Heleny Stawskiej oraz pracę uczonych Ochockiego i Geista. Wokulski pomaga potrzebującym, ale własne możliwości coraz bardziej podporządkowuje jednemu uczuciu.
Po zaręczynach podczas podróży pociągiem słyszy rozmowę Izabeli ze Starskim, prowadzoną po angielsku w przekonaniu, że jej nie rozumie. Odkrycie ich poufałości niszczy jego nadzieje. Próbuje zginąć pod pociągiem, lecz ratuje go dróżnik Wysocki. Następnie wycofuje się z dotychczasowego życia i znika, pozostawiając dyspozycje majątkowe. Nie wiadomo, czy zginął w ruinach zamku, czy rozpoczął życie gdzie indziej. Rzecki umiera, a finał pozostawia pytanie o los ludzi, których ambicje i uczucia nie znalazły spełnienia.