Jan Parandowski

Mitologia (cz. I Grecja) - Mit o narodzinach swiata Streszczenie szczegółowe

Aktualizacja: ·2 min czytania

Streszczenie szczegółowe

Zakres opracowania: powstanie świata oraz dzieje Uranosa, Kronosa i Zeusa do zwycięstwa nad tytanami. Stworzenie człowieka i kolejne wieki ludzkości są przedmiotem osobnych mitów.

Chaos i pierwsze bóstwa

Początkiem świata jest Chaos, którego nie należy utożsamiać wyłącznie z pustą przestrzenią. Parandowski przedstawia go jako nieuporządkowaną pramaterię, zawierającą zalążki tego, co dopiero powstanie. Wyłaniają się z niej Uranos i Gaja: uosobienia Nieba oraz Ziemi. Ich związek daje początek następnym boskim pokoleniom. Równolegle świat stopniowo uzyskuje znany kształt: pojawiają się lądy, góry, wody i roślinność.

Dziećmi Uranosa i Gai są między innymi tytani, jednookie cyklopy oraz olbrzymy o stu rękach. Nie wszyscy potomkowie budzą w ojcu życzliwość. Uranos strąca znienawidzone dzieci do Tartaru, głębokiej otchłani pod ziemią. Ich uwięzienie staje się przyczyną pierwszego wielkiego konfliktu rodzinnego.

Bunt Kronosa

Gaja cierpi z powodu losu swoich dzieci i szuka sposobu przeciwstawienia się Uranosowi. Do działania przystępuje Kronos. Uzbrojony w sierp występuje przeciw ojcu, okalecza go i odbiera mu panowanie. Z krwi Uranosa powstają Erynie, boginie zemsty. Przemoc, która umożliwia zmianę władcy, zostaje więc wpisana w dalszy porządek świata.

Kronos obejmuje rządy u boku Rei, lecz nie staje się bezwarunkowym wyzwolicielem całego rodzeństwa. Jednocześnie ciąży nad nim zapowiedź, że zostanie pokonany przez własnego syna. Aby temu zapobiec, połyka kolejne dzieci natychmiast po narodzinach. Postępując w ten sposób, powtarza lęk ojca przed młodszym pokoleniem.

Ocalenie i dorastanie Zeusa

Reja postanawia uratować najmłodsze dziecko. Zamiast Zeusa daje Kronosowi kamień owinięty w pieluszki, a syna ukrywa na Krecie, w grocie na górze Ida. Opiekują się nim nimfy, karmi go koza Amaltea. Dzięki temu Zeus dorasta poza zasięgiem ojca.

Z Amalteą łączą się w opowieści również przedmioty o szczególnej mocy. Jej złamany róg staje się rogiem obfitości, a skóra zostaje później wykorzystana jako egida, niezwykła osłona Zeusa. Epizody te nie są osobnymi przygodami innego bohatera: rozwijają opowieść o przygotowaniu przyszłego zwycięzcy do walki.

Uwolnienie rodzeństwa i wojna

Dorosły Zeus pomaga Rei podać Kronosowi środek wywołujący wymioty. Władca wyrzuca połknięte wcześniej dzieci: Hestię, Demeter, Herę, Hadesa i Posejdona. Rodzeństwo łączy siły przeciw dotychczasowemu porządkowi. Zeus nie walczy zatem samotnie, lecz staje na czele nowego pokolenia bogów.

Rozpoczyna się wojna trwająca dziesięć lat. Jedną stronę wspiera Kronos i tytani, drugą Zeus oraz jego sprzymierzeńcy. Sama siła młodych bogów długo nie wystarcza do rozstrzygnięcia starcia. Przełom przynosi uwolnienie uwięzionych cyklopów i sturękich. Cyklopi dostarczają piorunów, a sturęcy ciskają w przeciwników ogromne głazy.

Zwycięstwo nowego pokolenia

Tytani zostają pokonani i strąceni do Tartaru. Panowanie Kronosa dobiega końca, a Zeus zajmuje naczelne miejsce wśród zwycięskich bogów. W przedstawionym ciągu wydarzeń wyzwolenie więźniów okazuje się warunkiem sukcesu, którego nie dawała wieloletnia wojna.

Opowieść łączy dwa porządki: wyłanianie się świata z bezładu oraz walkę kolejnych pokoleń o władzę. Uwięzienie dzieci przez Uranosa i połykanie potomstwa przez Kronosa można odczytać jako powracający lęk władcy przed utratą panowania. To interpretacja wydarzeń, a nie dodatkowy epizod fabuły.

Mitologia — Mit o narodzinach świata — mapa lektury

Mitologia — Mit o narodzinach świata — cztery obszary powtórki w zakresie wskazanym na mapie.
Przeczytaj całą treść infografiki

LEKTURY • JĘZYK POLSKI

Mitologia — Mit o narodzinach świata

Jan Parandowski

Mapa lektury

Wybór: Mit o narodzinach świata

Początek z Chaosu
Z Chaosu wyłaniają się Uranos i Gaja. Ich potomstwo obejmuje tytanów, cyklopów i sturękich.

Bunt przeciw Uranosowi
Uranos więzi dzieci w Tartarze. Za namową Gai Kronos występuje przeciw ojcu i przejmuje władzę.

Ocalenie Zeusa
Kronos połyka własne dzieci. Reja ukrywa Zeusa na Krecie, podając mężowi kamień zawinięty w pieluszki.

Nowe pokolenie bogów
Zeus uwalnia rodzeństwo. Dzięki pomocy cyklopów i sturękich zwycięża tytanów po dziesięcioletniej wojnie.

Zapamiętaj
Porządek świata wyłania się z konfliktów boskiej rodziny; obawa przed utratą władzy prowadzi do przemocy i kolejnych buntów.

Podgląd infografiki
Mapa lektury „Mitologia — Mit o narodzinach świata”. Początek z Chaosu; Bunt przeciw Uranosowi; Ocalenie Zeusa; Nowe pokolenie bogów.
Sprawdź, ile już umiesz

Przećwicz materiał z tej lektury na fiszkach albo przejrzyj pytania jawne, które mogą paść na egzaminie.