Skąpiec

Streszczenie

„Skąpiec” Moliera to komedia w pięciu aktach, której centralną postacią jest Harpagon – człowiek owładnięty chorobliwą pasją gromadzenia pieniędzy. Mieszka z dwojgiem dzieci, Kleantem i Elizą, lecz ich relacje oparte są głównie na strachu przed ojcem. Dzieci muszą ukrywać swoje uczucia, ponieważ ich ojciec pragnie sam decydować o ich przyszłości, zwłaszcza o planowanych małżeństwach. W efekcie Kleant i Eliza funkcjonują w domu pełnym kontrolowania wydatków, braku czułości oraz wszechobecnego lęku przed gniewem skąpca.

Początkowo poznajemy Kleanta, zakochanego w skromnej dziewczynie imieniem Marianna, która żyje w dość ubogich warunkach wraz z matką. Kleant pragnie jej pomóc, lecz nie ma dostatecznych środków finansowych. Tymczasem Eliza kocha Walerego, młodzieńca ratującego ją niegdyś przed utonięciem. Aby być bliżej ukochanej, Walery podejmuje się pracy jako zarządca w domu Harpagona, gdzie nieustannie udaje gorliwego sługę, aprobując rygorystyczne metody oszczędzania swego pracodawcy. Sytuacja komplikuje się, gdy okazuje się, że Harpagon chce poślubić Mariannę, nieświadom uczuć własnego syna. Skąpiec dostrzega w niej idealną kandydatkę, gdyż, jak sądzi, nie wymaga ona kosztów i nie ma wielkich potrzeb finansowych.

Ważną rolę w intrydze pełni Frozyna, sprytna swatka, która żyje z aranżowania małżeństw i szuka sposobu, by wyjść na swoje. Informuje Harpagona o zaletach Marianny, a zarazem knuje z Kleantem, nie stroniąc od manipulacji. Podwójna gra staje się przyczyną licznych nieporozumień. Eliza natomiast usiłuje uniknąć małżeństwa z bogatym Anzelmem, narzuconym przez ojca, i woli pozostać wierna Walery’emu. Jej największym lękiem jest możliwość utraty ukochanego, jeśli Harpagon zorientuje się, że przybysz tak naprawdę zabiega o względy córki.

Sytuacja osiąga punkt krytyczny, gdy Kleant przypadkowo odkrywa, że lichwiarzem, od którego zamierzał pożyczyć pieniądze, jest… jego własny ojciec. Wzmacnia to konflikt między nimi, ale prawdziwą burzę wywołuje kradzież szkatułki. Ta ulubiona własność Harpagona, ukrywana w ogrodzie i stanowiąca źródło jego poczucia bezpieczeństwa, nagle znika. Harpagon wpada w szał, oskarżając wszystkich o złodziejstwo i wzywając policję. Wówczas Kleant ujawnia, że on lub jego sługa przywłaszczyli sobie majątek, by wymusić na ojcu ustępstwa w sprawie ślubu z Marianną. Skąpiec początkowo nie chce słyszeć o takich żądaniach, lecz w obliczu groźby utraty fortuny jest gotów iść na kompromis.

W finale okazuje się, że Walery i Marianna są rodzeństwem i dziećmi Anzelma, który niegdyś ich utracił w dramatycznych okolicznościach. Ta rewelacja sprawia, że kwestie posagu i statusu społecznego rozwiązują się same. Anzelm zgadza się pokryć koszty ślubów Kleanta z Marianną oraz Walerego z Elizą. Harpagon odzyskuje szkatułkę, co jest dla niego największym szczęściem. Młodzi zaś triumfują, odnajdując miłość i wolność, podczas gdy skąpiec pozostaje wierny swej obsesji na punkcie pieniędzy, niezdolny do głębszej zmiany.