Boska Komedia (fragmenty)

Streszczenie

Dante Alighieri, bohater i narrator „Boskiej Komedii”, budzi się w Wielki Piątek 1300 roku w mrocznym lesie, symbolu duchowej zagubienia. Gdy próbuje wydostać się ku światłu, drogę blokują mu pantera, lew i wilczyca, alegorie żądzy, pychy i chciwości. W chwili desperacji zjawia się duch rzymskiego poety Wergiliusza, posłany przez ukochaną Dantego Beatrycze, aby przeprowadzić go przez zaświaty i przywrócić mu prostą drogę ku Bogu. Tak rozpoczyna się pielgrzymka, której celem jest bezpośredni ogląd losu dusz i zrozumienie boskiej sprawiedliwości.

Wstępując do Piekła, wędrowcy przekraczają bramę z napisem „Porzućcie wszelką nadzieję” i przemierzają dziewięć kręgów ustawionych według ciężaru winy. W Limbo cierpią cnotliwi poganie, w drugim kręgu wichry miotają namiętnych kochanków, a niżej grad i brud pożerają obżartuchów. Kamienne ciężary druzgocą chciwych, gniewni topią się w Styksie, a heretycy płoną w rozżarzonych grobach. W siódmym kręgu krew bulgocze wokół gwałcicieli, samobójcy zamienieni w ciernie lamentują pod złamanymi gałęziami, bluźniercy leżą pod deszczem ognia. Dziesięć fos Malebolge kryje oszustów: łapówkarze gotują się w smole, obłudnicy idą pod ołowiem, złodziei kąsają węże; tu Dante słucha Ulyssesa opowiadającego o zgubnym pragnieniu poznania. W ostatnim kręgu, zamarzniętym Cocytusie, zdrajców krępuje lód, a Lucyfer z trzema paszczami miażdży Brutusa, Kasjusza i Judasza. Poeta i Wergiliusz schodzą po potwornym futrze, odwracają się przez środek ziemi i wynurzają na przeciwległej półkuli.

U stóp Góry Czyśćca zaczyna się druga część drogi, rozświetlona słońcem wolności. Po wyznaniu win anioł zdejmuje z Dantego ciężar, a na siedmiu tarasach pielgrzym ogląda dusze zmywające siedem grzechów głównych: pyszni dźwigają głazy, zawistnym zszyto powieki, gniewni toną w mroku, leniwi biegną bez wytchnienia, chciwi i rozrzutni leżą przygnieceni, obżarci drżą z głodu, a żar pożądania oczyszcza rozwiązłych. Stopniowo wędrowcy wznoszą się ku szczytowi, gdzie kwitnie Raj Ziemski – obraz utraconej niewinności. Tam Wergiliusz żegna się, a Dante spotyka Beatrycze w szacie jaśniejącej jak rubin. Karcąca, lecz miłosierna ukochana zanurza poetę w wodach Lete i Eunoe, by zapomniał grzech i zapamiętał dobro, otwierając bramę nieba.

Uniesiony spojrzeniem Beatrycze Dante wznosi się przez sfery niebieskie. W Księżycu widzi zakonnice, które złamały śluby, lecz pozostały wierne sercem; w Merkurym dusze pragnące chwały; w Venus miłość oczyszczoną przez Boga. W Słońcu krąg świętych doktorów tańczy mądrość, w Marsa lśni krzyż rycerzy wiary, w Jowiszu świecą litery sprawiedliwości, w Saturnie złota drabina kontemplacji wspina się w ciszę. Po przekroczeniu gwiazdozbioru Nieruchomego i Primum Mobile pielgrzym dociera do Empyreum, gdzie rozkwita Mistyczna Róża Błogosławionych. Św. Bernard prowadzi go przed Maryję, a Dante wpatruje się w trzy przenikające się kręgi Trójcy, rozpoznając ludzką twarz Chrystusa. W jednej chwili dusza zostaje nasycona, język milknie, lecz serce zachowuje wizję Miłości, „co porusza słońce i gwiazdy” – przesłanie nadziei, z którym poeta wraca do świata.

Opowieść Dantego, spleciona z politycznego doświadczenia Florencji i średniowiecznej teologii, staje się arcydziełem łączącym ziemskie cierpienie z obietnicą wiecznej szczęśliwości, dla każdego zagubionego dziś wędrowca duszy