Wyszukiwanie zaawansowane
Zadanie 2 (2 pkt) 2022, NF, P
Poniżej przedstawiono wzór pewnego oligopeptydu. W polach oznaczonych numerami 1–4 przedstawiono cztery różne ugrupowania atomów występujące w białkach.
Zadanie 2.1 (1 pkt) Białka Zagadnienia ogólne
Które z powyższych ugrupowań atomów stanowi wiązanie powstające pomiędzy aminokwasami podczas syntezy peptydów w komórce? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych oraz podaj nazwę tego wiązania.
Nazwa wiązania:
Zadanie 2.2 (1 pkt) Białka
Zapisz sekwencję aminokwasową przedstawionego na schemacie oligopeptydu od końca aminowego do karboksylowego, posługując się pełnymi nazwami aminokwasów lub ich oznaczeniami literowymi.
Zadanie 1 (4 pkt) 2022, NF, P
Na poniższym schemacie przedstawiono wybrane procesy (1–5) zachodzące w komórce zwierzęcej.
Uwaga: Nie uwzględniono części substratów i produktów poszczególnych przemian oraz stechiometrii przedstawionych reakcji.
Zadanie 1.1 (2 pkt) Ogólne zasady metabolizmu
Uzupełnij tabelę – podaj nazwę oraz określ lokalizację w komórce każdego z etapów oddychania tlenowego oznaczonych na schemacie numerami 1 oraz 5.
| Oznaczenie etapu oddychania tlenowego ze schematu | Nazwa etapu | Lokalizacja etapu w komórce |
|---|---|---|
| 1 | ||
| 5 |
Zadanie 1.2 (2 pkt) Ogólne zasady metabolizmu
Określ pozostałe produkty przemian metabolicznych oznaczonych na schemacie numerami 2–4. W odpowiednie pola tabeli wpisz literę T (tak), jeśli bezpośrednim produktem danej przemiany jest ATP lub CO2, albo N (nie) – jeśli nim nie jest.
| Oznaczenie przemiany ze schematu | Produkty | |
| ATP | CO2 | |
| 2 | ||
| 3 | ||
| 4 | ||
Zadanie 4 (2 pkt) 2022, NF, P
Atrazyna jest związkiem chemicznym swoiście reagującym z fotosystemem II. Ta substancja prowadzi do zahamowania działania fotosystemu II, co skutkuje zatrzymaniem syntezy ATP w chloroplastach.
Na poniższym schemacie przedstawiono reakcje zachodzące w fazie fotosyntezy zależnej od światła. Symbolami PS I oraz PS II oznaczono – odpowiednio – fotosystemy I i II.
Zadanie 4.1 (1 pkt) Fotosynteza
Na podstawie schematu wyjaśnij, dlaczego do syntezy ATP w chloroplastach niezbędny jest przepływ elektronów przez łańcuch transportu elektronów w błonie tylakoidu.
Zadanie 4.2 (1 pkt) Oddychanie wewnątrzkomórkowe
Określ, czy atrazyna zaburza syntezę ATP również w mitochondriach. Odpowiedź uzasadnij.
Zadanie 24 (2 pkt) 2021, NF, P
Zbieranie plonów z upraw prowadzi do wyjaławiania gleb, dlatego tak istotne jest ich nawożenie. Zapotrzebowanie na składniki mineralne u roślin bada się, stosując w uprawie pożywki pełne (zawierające wszystkie niezbędne dla rozwoju rośliny mikro- i makroelementy) oraz pożywki lub roztwory, z których wyklucza się określone jony. Rośliny uprawia się w doniczkach wypełnionych żwirem uprzednio wypłukanym w wodzie destylowanej i wyprażonym. Połowa uprawianych roślin stanowi próbę kontrolną, a połowa – próbę badawczą.
Na podstawie: H. Wiśniewski, Biologia, Warszawa 1995.Zadanie 24.1 (1 pkt) Rośliny – odżywianie się
Wybierz i zaznacz wariant doświadczenia (A–D) umożliwiający wykazanie roli magnezu we wzroście i rozwoju roślin.
| Próba kontrolna | Próba badawcza | |
|---|---|---|
| A. | woda destylowana | pożywka pełna |
| B. | pożywka pełna | pożywka bez źródła magnezu |
| C. | woda destylowana z dodatkiem źródła magnezu | pożywka pełna |
| D. | pożywka pełna | woda destylowana |
Zadanie 24.2 (1 pkt)
Wyjaśnij, dlaczego w zbiorowiskach naturalnych, w przeciwieństwie do nienawożonych pól uprawnych, zawartość fosforu w glebie utrzymuje się na względnie stałym poziomie. W odpowiedzi uwzględnij porównanie tych dwóch rodzajów ekosystemów.
Zadanie 22 (2 pkt) 2021, NF, P
Czynnik ograniczający to czynnik występujący w niedomiarze, a przez to ograniczający wzrost i rozwój organizmu. W ekosystemach wodnych zarówno światło, jak i nieorganiczne substancje pokarmowe są istotnymi czynnikami ograniczającymi ilość materii organicznej (produkcji pierwotnej) wytwarzanej przez fitoplankton.
Badacze przeprowadzili serię eksperymentów mających na celu określenie, w jakim stopniu poszczególne pierwiastki ograniczają produkcję pierwotną fitoplanktonu występującego w wodach Morza Sargassowego. W tym celu próbki wody z Morza Sargassowego wzbogacano o różne kombinacje pierwiastków, a następnie badano asymilację radioaktywnie znakowanego węgla 14C przez fitoplankton.
W poniższej tabeli zestawiono wyniki przeprowadzonych eksperymentów.
| Wariant doświadczenia (dodawane pierwiastki w formie przyswajalnej) | Wzrost asymilacji 14C przez fitoplankton względem próby kontrolnej |
|---|---|
| azot + fosfor | 10% |
| metale (z wyjątkiem żelaza) + azot + fosfor | 8% |
| metale (w tym żelazo) + azot + fosfor | 12,9% |
| żelazo + azot + fosfor | 12% |
Na podstawie: D.W. Menzel i J.H. Ryther, Nutrients limiting the production of phytoplankton in the Sargasso Sea, with special reference to iron, „Deep Sea Research” 7, 1961.
Zadanie 22.1 (1 pkt) Nisza ekologiczna
Opisz próbę kontrolną w przedstawionym doświadczeniu.
Zadanie 22.2 (1 pkt) Nisza ekologiczna
Oceń, czy na podstawie przedstawionych wyników badań można sformułować wnioski podane w tabeli. Zaznacz T (tak), jeśli wniosek można sformułować na podstawie wyników badań, albo – N (nie), jeśli nie można go sformułować.
| 1. | Dodanie azotu skutkuje dużym wzrostem produkcji pierwotnej w Morzu Sargassowym, podczas gdy dodanie fosforu nie wywołuje tego efektu. | T | N |
| 2. | Składniki mineralne ograniczają produkcję pierwotną w Morzu Sargassowym w większym stopniu niż światło. | T | N |
| 3. | Zawartość żelaza jest jednym z czynników ograniczających produkcję pierwotną w Morzu Sargassowym. | T | N |
Zadanie 19 (5 pkt) 2021, NF, P
W strukturze genu obok fragmentów kodujących (eksonów) mogą występować elementy niekodujące, takie jak promotor lub introny.
W poniższej tabeli przedstawiono informacje na temat sześciu wybranych genów człowieka, oznaczonych numerami 1.–6., kodujących określone białka.
| Oznaczenie genu | Kodowane białko | Oznaczenie chromosomu | Wielkość genu (kpz DNA) | Wielkość mRNA (kz) |
|---|---|---|---|---|
| 1. | α-globina | 16 | 0,8 | 0,5 |
| 2. | albumina | 4 | 25,0 | 2,1 |
| 3. | receptor LDL | 19 | 45,0 | 5,5 |
| 4. | kinaza zależna od cyklin | 4 | 54,0 | 1,7 |
| 5. | hydroksylaza fenyloalaninowa | 12 | 90,0 | 2,4 |
| 6. | dystrofina | X | 2000,0 | 16,0 |
kpz – tysiąc par zasad
kz – tysiąc zasad
https://ghr.nlm.nih.gov/gene;
https://www.ncbi.nlm.nih.gov.
Zadanie 19.1 (1 pkt) Informacja genetyczna i jej ekspresja
Podaj nazwę procesu, którego produktem jest pre-mRNA, oraz określ lokalizację tego procesu w komórce człowieka.
Nazwa procesu:
Lokalizacja procesu:
Zadanie 19.2 (1 pkt) Kwasy nukleinowe
Wyjaśnij, z czego wynikają różnice między wielkościami genów a wielkościami cząsteczek mRNA, które im odpowiadają.
Zadanie 19.3 (1 pkt) Choroby genetyczne
Podaj nazwę choroby, u podłoża której leży mutacja genu kodującego hydroksylazę fenyloalaninową, prowadząca do utraty funkcji tego enzymu niezbędnego w metabolizmie fenyloalaniny.
Zadanie 19.4 (1 pkt) Genetyka mendlowska
Spośród wymienionych w tabeli wybierz i zapisz oznaczenia pary genów, które mogą dziedziczyć się niezgodnie z II prawem Mendla. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do treści tego prawa oraz do lokalizacji wybranych genów w genomie.
Zadanie 19.5 (1 pkt) Układ krwionośny Białka
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby powstał poprawny opis dotyczący albumin. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.
Albuminy to białka (rozpuszczalne / nierozpuszczalne) w wodzie, występujące głównie (w cytoplazmie erytrocytów / w osoczu krwi). Główną funkcją tych białek jest (transport tlenu / regulacja ciśnienia osmotycznego krwi).
Zadanie 6 (3 pkt) 2021, NF, P
Mikrokosmki to palczaste wypustki cytoplazmatyczne wielu komórek nabłonkowych. Utrzymują one swój kształt dzięki pęczkom filamentów aktynowych tworzących ich cytoszkielet. Niektóre nabłonki charakteryzują się występowaniem bardzo licznych mikrokosmków, np. nabłonek jelita cienkiego czy nabłonek kanalika nerkowego. Badania z ostatnich lat wykazały również, że powierzchnia ciała tasiemców jest pokryta nabłonkiem z licznymi mikrokosmkami, w tym przypadku nazywanymi mikrotrychami.
Na podstawie: W. Sawicki, Histologia, Warszawa 2015;Cz. Błaszak, Zoologia. Bezkręgowce, Warszawa 2014.
Zadanie 6.1 (1 pkt) Zwierzęta bezkręgowe
Wykaż związek między obecnością licznych mikrotrychów na powierzchni ciała dorosłych tasiemców a ich trybem życia i sposobem odżywiania się.
Zadanie 6.2 (1 pkt) Układ wydalniczy Układ dokrewny
Wybierz i podkreśl wszystkie procesy, w których uczestniczą mikrokosmki nabłonka kanalika nerkowego.
ultrafiltracja resorpcja zwrotna sekrecja kanalikowa wydzielanie adrenalinyZadanie 6.3 (1 pkt)
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące roli filamentów aktynowych w komórce zwierzęcej są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| 1. | Podczas podziału jądra komórkowego włókna wrzeciona kariokinetycznego powstają głównie z filamentów aktynowych. | P | F |
| 2. | W wyniku przesuwania się filamentów aktynowych względem filamentów miozynowych możliwy staje się skurcz komórki mięśniowej. | P | F |
| 3. | Sieć filamentów aktynowych pod błoną komórkową bierze udział w tworzeniu wici oraz rzęsek. | P | F |
Zadanie 8 (2 pkt) 2021, NF, P
Ruchy roślin mogą być spowodowane czynnikami wewnętrznymi lub wynikają z wrażliwości organu na określony bodziec zewnętrzny.
Wąs czepny męczennicy, będący przekształconym pędem bocznym, w odpowiedzi na dotyk wygina się w miejscu kontaktu, co przedstawiono schematycznie na poniższym rysunku.
Zadanie 8.1 (1 pkt) Rośliny – reakcja na bodźce
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2., 3. albo 4.
Przedstawiony ruch wąsa czepnego męczennicy jest przykładem
| A. | nastii, | ponieważ ten ruch jest | 1. | kierunkowy i nieodwracalny. |
| 2. | kierunkowy i odwracalny. | |||
| B. | tropizmu, | 3. | bezkierunkowy i odwracalny. | |
| 4. | bezkierunkowy i nieodwracalny. |
Zadanie 8.2 (1 pkt) Rośliny – reakcja na bodźce
Opisz mechanizm ruchu przedstawionego na rysunku. W odpowiedzi uwzględnij procesy zachodzące w komórkach wąsa czepnego.
Zadanie 7 (2 pkt) 2021, NF, P
Na poniższych rysunkach przedstawiono, z zachowaniem wspólnej skali, przekroje poprzeczne przez blaszki liści klonu cukrowego:
Zadanie 7.1 (1 pkt) Rośliny – budowa i funkcje tkanek i organów
Sformułuj problem badawczy obserwacji przekrojów przez blaszki liściowe klonu cukrowego.
Zadanie 7.2 (1 pkt) Rośliny – budowa i funkcje tkanek i organów
Na podstawie analizy rysunków podaj jedną różnicę w budowie miękiszu asymilacyjnego liści klonu cukrowego rosnących w różnych warunkach oświetlenia.
Zadanie 3 (4 pkt) 2021, NF, P
Oprócz 20 aminokwasów biogennych, wchodzących w skład białek wszystkich organizmów, w przyrodzie występują także inne aminokwasy, np. L-kanawanina. Występuje ona wyłącznie u roślin bobowatych, m.in. w ich nasionach, gdzie pełni funkcję magazynu azotu – makroelementu niezbędnego do syntezy wielu związków podczas kiełkowania nasion. L-kanawanina zabezpiecza również nasiona przed zjadaniem ich przez roślinożerne owady. Toksyczne działanie L-kanawaniny na owady wynika z jej podobieństwa strukturalnego do argininy – aminokwasu naturalnie występującego w białkach.
Zadanie 3.1 (1 pkt) Białka Zagadnienia ogólne
Wyjaśnij, dlaczego włączanie L-kanawaniny w miejsce argininy w czasie syntezy białek enzymatycznych prowadzi do powstawania enzymów o obniżonej aktywności katalitycznej.
Zadanie 3.2 (1 pkt) Zależności międzygatunkowe
Uzasadnij, że współżycie korzeni roślin bobowatych z bakteriami wiążącymi azot atmosferyczny ma znaczenie dla syntezy L-kanawaniny przez te rośliny.
Zadanie 3.3 (1 pkt) Zagadnienia ogólne
Spośród wymienionych związków chemicznych wybierz i podkreśl nazwy tych zawierających atomy azotu.
cytozyna celuloza cholesterol ATP rybozaZadanie 3.4 (1 pkt) Białka Zagadnienia ogólne
Wyjaśnij, jakie znaczenie adaptacyjne dla chrząszcza Caryedes brasiliensis ma zdolność do detoksykacji L-kanawaniny.