Biologia — zadania maturalne

Przykładowe rozwiązania

1. Rozmnażanie wegetatywne umożliwia szybkie opanowanie nowego siedliska i utrzymanie lokalnej populacji ponieważ:

• długie i rozgałęzione kłącza kotwiczą roślinę w niestabilnym podłożu.
• system podziemnych pędów powoduje, że roślina jest silna konkurencyjnie wobec innych gatunków (, które mogą pojawić się na wydmach, np. perz).
• jest wytwarzana duża liczba identycznych osobników przystosowanych do konkretnego środowiska.
• kłącza szybko się rozrastają, co pozwala roślinie opanować duży obszar,

2. Rozmnażanie generatywne warunkuje zachowanie zróżnicowania genetycznego osobników ponieważ:

• podczas mejozy powstają na jednej roślinie zróżnicowane gametofity, które produkują potem zróżnicowane gamety.
• w procesie zapłodnienia uczestniczą zróżnicowane genetycznie gamety.
• dyspersja nasion umożliwia wymianę genów pomiędzy odległymi populacjami.
• powstawanie gamet i zapłodnienie to procesy, w wyniku których dochodzi do rekombinacji materiału genetycznego i osobniki potomne różnią się od osobników macierzystych.

2 p. – za prawidłowe przyporządkowanie rodzaju rozmnażania do każdego z dwóch zdań i ich poprawne uzasadnienie odnoszące się do cech roślin lub cech wybranego sposobu rozmnażania warunkujących przetrwanie gatunku na wydmach.

1 p. – za właściwe przyporządkowanie i właściwe uzasadnienie tylko jednej odpowiedzi.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Turzyca piaskowa ma kwiaty (pojedyncze / zebrane w kwiatostany). Kwiaty te są (rozdzielnopłciowe / obupłciowe), a ze względu na swoją budowę są (owadopylne / wiatropylne).

1 p. – za podkreślenie wszystkich trzech prawidłowych informacji charakteryzujących kwiaty turzycy piaskowej.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania

• Czy w perzu znajdują się allelopatyny wpływające na kiełkowanie nasion grochu?
• Wpływ substancji w wyciągu z perzu na dynamikę kiełkowania nasion grochu.
• Wpływ wyciągu z perzu na zdolność kiełkowania nasion grochu.
• Czy substancje wydzielane przez kłącza perzu wpływają na szybkość kiełkowania nasion grochu?
• Czy perz działa allelopatycznie na kiełkowanie nasion grochu?

Schemat punktowania

1 p. – za poprawnie sformułowany problem badawczy uwzględniający oba badane gatunki, allelopatię i kiełkowanie nasion.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi ogólnych, nieodnoszących się do badanego w doświadczeniu wpływu substancji wydzielanych przez kłącza perzu, np. „Wpływ perzu na kiełkowanie nasion grochu”, lub nieodnoszących się do obu gatunków roślin: perzu i grochu.
Nie uznaje się problemów badawczych, które odwołują się jedynie do metodyki doświadczenia, np. „Czy podlewanie nasion grochu wodą, w której moczono kłącza perzu wpływa na ich kiełkowanie?”
Nie uznaje się problemów badawczych zakładających, że allelopatyny występują w wyciągu z kłączy perzu, np. „Jak allelopatyny z kłączy perzu wpływają na szybkość kiełkowania nasion grochu?”, ponieważ dopiero za pomocą doświadczenia można to sprawdzić.

Przykładowe rozwiązania

• W kłączach perzu znajdują się substancje opóźniające kiełkowanie nasion grochu.
• Perz wytwarza allelopatyny hamujące kiełkowanie nasion grochu.
• Perz wykazuje allelopatię ujemną – zmniejsza szybkość kiełkowania nasion grochu.
• Perz produkuje substancje wpływające szkodliwie na kiełkowanie nasion grochu.
• Substancje wydzielane przez perz nie wpływają na zdolność kiełkowania nasion grochu.
• Perz wykazuje allelopatię ujemną w stosunku do kiełkujących nasion grochu.

Schemat punktowania

1 p. – za poprawnie sformułowany wniosek, dotyczący ujemnego allelopatycznego wpływu substancji zawartych w perzu na kiełkowanie nasion grochu lub na szybkość kiełkowania nasion grochu, lub stwierdzający brak wpływu tych substancji na zdolność kiełkowania nasion grochu.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Uwaga:
Dopuszcza się nieuwzględnienie nazwy grochu pod warunkiem, że znajduje się ona w poprawnie sformułowanym problemie badawczym.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do różnej zdolności lub szybkości kiełkowania nasion grochu w badanych grupach, np. „W grupie pierwszej pod wpływem perzu wykiełkowało mniej nasion grochu”, a więc stanowiących jedynie opis wyników doświadczenia, lub wniosków zbyt ogólnych, np.: „Wyciąg z perzu wpływa na szybkość kiełkowania nasion grochu”, lub „Między perzem a grochem występuje allelopatia ujemna”.

Przykładowe rozwiązania

• Nie, ponieważ w zależności mutualistycznej korzyści powinny odnosić oba organizmy, a dla much nie jest ona korzystna.
• Nie jest przykładem mutualizmu, ponieważ muchy nie znajdują w kwiatach pokarmu, a tym samym nie odnoszą żadnej korzyści.
• Nie jest przykładem mutualizmu, ponieważ korzyści odnosi tylko raflezja.

Schemat punktowania

1 p. – za określenie, że nie jest to mutualizm, oraz prawidłowe uzasadnienie uwzględniające brak korzyści dla much.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Uwaga:
Nie uznaje się odniesienia wyłącznie do definicji mutualizmu np. „Nie, ponieważ nie jest to zależność obustronnie korzystna”. Zdający musi wykazać, że zależność nie jest obustronnie korzystna.

Nie uznaje się odpowiedzi dotyczących komensalizmu.

Przykładowe rozwiązania

• 1. Kolor kwiatów przypominający gnijące mięso.
  2. Kwiaty cuchnące padliną.
• 1. Zapach rozkładającego się białka.
  2. Mięsiste płatki przypominające padlinę.
• 1. Upodobnienie się kwiatów kolorem do mięsa.
  2. Wydzielanie przez kwiat zapachu padliny.

Schemat punktowania

1 p. – za wymienienie dwóch właściwych przystosowań kwiatów raflezji do zapylania przez muchy, czyli ich charakterystycznego wyglądu i zapachu.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Uwaga:
Kolejność odpowiedzi nie ma znaczenia.

Nie uznaje się zbyt ogólnych odpowiedzi dotyczących adaptacji do owadopylności: kolor, zapach, lepki pyłek, nieodnoszących się do zwabiania konkretnej grupy zapylaczy – much.

Przykładowe rozwiązania

• Poprzez rozmnażanie wegetatywne można uzyskać rośliny o jednakowych właściwościach / będące klonami, co w przypadku rozmnażania płciowego byłoby niemożliwe, ze względu na różnorodność genetyczną nasion.
• Ponieważ w wypadku rozmnażania płciowego odmiana nie byłaby jednorodna genetycznie, natomiast wegetatywny sposób rozmnażania powoduje, że otrzymuje się jednakowe rośliny / klony.

Schemat punktowania

1 p. – za prawidłowe wyjaśnienie uwzględniające albo odniesienie do jednorodności materiału genetycznego w rozmnażaniu wegetatywnym albo zróżnicowania genetycznego roślin potomnych w rozmnażaniu płciowym.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

• Ponieważ w wyniku rozmnażania płciowego dochodzi do rekombinacji i potomstwo może znacznie się różnić od organizmu macierzystego, np. może nie mieć charakterystycznych dla danej odmiany cech użytkowych, uzyskiwanych w rozmnażaniu wegetatywnym.
• Podczas rozmnażania wegetatywnego zachowana jest wiernie informacja genetyczna rośliny rodzicielskiej, a podczas rozmnażania płciowego dochodzi do powstania rośliny genetycznie odmiennej od dwojga roślin rodzicielskich.

Rozwiązanie

C, ponieważ:

• owocnia jest w całości mięsista / owoce mięsiste, pozbawione pestek.
• ma liczne nasiona umieszczone w mięsistej owocni, co jest cechą jagód (odpowiedź dopuszczalna)

Schemat punktowania:

1 p. – za wskazanie, że jest to owoc C, oraz prawidłowe uzasadnienie odnoszące się do mięsistej owocni.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

1. Elementy okwiatu: A i B

2. Struktura, w której powstają mikrospory: C

3. Struktura, z której powstaje owocnia: D (odpowiedź dopuszczalna D+E)

Schemat punktowania

1 p. – za prawidłowe przyporządkowanie wszystkich oznaczeń literowych do trzech struktur.

0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.

Uwaga:

Przyporządkowanie większej, niż właściwa, liczby oznaczeń literowych do danej struktury jest traktowane jako przyporządkowanie nieprawidłowe (za wyjątkiem sytuacji dopuszczonej w odpowiedzi 3.).

Przykładowe rozwiązanie

Jest to kwiat obupłciowy, ponieważ ma słupek (żeński organ płciowy) i pręciki (męskie organy płciowe).

Schemat punktowania

1 p. – za określenie, że jest to kwiat obupłciowy, i poprawne uzasadnienie odnoszące się do obecności słupka / zalążni i pręcików.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

Uwaga:

Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do powstawania plemników / gamet męskich.

Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do ogólnej definicji obupłciowości (tautologia) lub nieuwzględniających cech budowy kwiatu widocznych na rysunku, np. „Jest to kwiat obupłciowy, ponieważ wytwarza zarówno mikrospory, jak i makrospory”.

Nie uznaje się, zamiast podania nazw organów rozpoznanych na rysunku kwiatu, podania ich oznaczeń literowych.

Przykładowe rozwiązania

• Barwne i pachnące kwiaty przywabiają owady, a lepki pyłek przyczepia się do ich ciała i może być przeniesiony na słupek kwiatu innej rośliny.
• Jest to przystosowanie do zapylania przez zwierzęta – zapach i barwa je przywabiają, a lepki pyłek przyczepia się do ich ciała i jest przenoszony na inne kwiaty.

Schemat punktowania

1 p. – za poprawne wyjaśnienie zawierające jednocześnie przyczynę, czyli zapylanie kwiatów przez owady / zwierzęta, mechanizm, czyli przywabianie owadów barwą i zapachem oraz skutek, czyli przyczepianie się lepkiego pyłku do ciała zapylacza i przeniesienie pyłku na inną roślinę.

0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

1. – F, 2. – P, 3. – F

1 pkt – za poprawną ocenę wszystkich trzech informacji

0 pkt – za poprawną ocenę mniej niż trzech informacji lub odpowiedź niepoprawną, lub odpowiedź niepełną, lub brak odpowiedzi

Stwierdzenie jest nieprawdziwe, ponieważ zarodniki paprotki zwyczajnej powstają w wyniku mejozy i mają zrekombinowany materiał genetyczny, a więc osobniki/gametofity/przedrośla, które się z nich rozwiną będą zróżnicowane genetycznie – nie będą klonami.

1 pkt – za poprawną odpowiedź uwzględniającą rekombinację materiału genetycznego w procesie powstawania zarodników

0 pkt – za odpowiedź niepełną, np. odnoszącą się tylko do mejozy bez wskazania na rekombinację materiału genetycznego lub odpowiedź niepoprawną, lub brak odpowiedzi

A. bielmo – 3n

B. obielmo – 2n

2 pkt – za wypisanie dwóch właściwych elementów budowy nasienia i poprawne przyporządkowanie ploidalności ich tkanek

1 pkt – za wypisanie jednego właściwego elementu budowy nasienia i poprawne przyporządkowanie jego ploidalności

0 pkt – za odpowiedź niepełną, np. wypisanie tylko nazw elementów budowy nasienia bez określenia ploidalności lub odpowiedź niepoprawną, lub brak odpowiedzi

• Woda wnikająca do wnętrza nasienia umożliwia rozpoczęcie procesów metabolicznych w nasieniu.
• Dzięki wodzie następuje pęcznienie nasienia, a następnie pęknięcie łupiny nasiennej i wydostanie się zawiązka korzenia,
• Woda wnikająca do wnętrza nasienia umożliwia działanie enzymów regulujących metabolizm w nasieniu

• Woda umożliwia przerwanie spoczynku nasienia, gdyż bez wody nie byłoby możliwe zintensyfikowanie metabolizmu/działanie wielu enzymów/hydroliza związków zapasowych.

1 pkt – za poprawne przedstawienie roli wody w procesie kiełkowania nasion odnoszące się do przerwania spoczynku nasion i uruchomienia procesów metabolicznych

0 pkt – za odpowiedź niepełną, która odnosi się tylko do przerwania spoczynku bez wskazania na procesy/proces zachodzące podczas kiełkowania nasion lub odpowiedź merytorycznie niepoprawną, lub brak odpowiedzi