65. W jakim celu autor nawiązuje w swoim tekście do innego tekstu?

Marek Nowakowski w opowiadaniu „Górą Edek” nawiązuje do dramatu „Tango” Sławomira Mrożka, aby podkreślić uniwersalny problem triumfu prymitywizmu nad kulturą i zasadami moralnymi. Nawiązanie to jest widoczne już w tytule, gdzie pojawia się postać Edka, symbolizująca brutalność, prymitywizm i siłę dominującą nad intelektem i subtelnymi wartościami.

W obu utworach Edek reprezentuje te same destrukcyjne siły. U Mrożka przejmuje on władzę nad rodziną Stomilów, zabijając Artura, który próbował przywrócić porządek i hierarchię wartości. Symboliczne „tango” tańczone przez Edka w ostatniej scenie dramatu staje się obrazem destrukcji i upadku tradycyjnych zasad. Nowakowski przenosi ten motyw do współczesnych realiów, ukazując konflikt między dwoma kierowcami walczącymi o miejsce parkingowe.

Kierowca małego Fiata, reprezentujący kulturę, szacunek i przestrzeganie zasad, przegrywa z aroganckim kierowcą nowoczesnego samochodu, uosabiającym siłę, egoizm i materializm współczesnego świata. Ta scena stanowi metaforę społecznego procesu, w którym brutalna siła i konsumpcjonizm wypierają wartości intelektualne i moralne.

Autor poprzez nawiązanie do „Tanga” sugeruje, że opisana historia to współczesna kontynuacja procesu upadku wartości, który ukazał Mrożek. Oba dzieła łączy przesłanie o degradacji kultury i dominacji prymitywizmu, a zwycięstwo Edka w każdej z tych opowieści obrazuje kryzys moralny i kulturowy społeczeństwa.

Podsumowując, Nowakowski nawiązuje do „Tanga”, aby podkreślić powtarzalność i uniwersalność procesu upadku wartości, w którym kultura, intelekt i moralność zostają zdominowane przez brutalność, egoizm i materializm. „Górą Edek” to nie tylko opowiadanie o dwóch kierowcach, ale głęboka refleksja nad kondycją współczesnego społeczeństwa.

• Technika narracyjna – Nawiązania do innych tekstów są wykorzystywane jako technika narracyjna, która pozwala na wzbogacenie fabuły i pogłębienie kontekstu historii.

• Dialog z klasykami – Nowakowski, nawiązując do klasyków literatury, stara się nawiązać dialog między przeszłością a teraźniejszością, pokazując, że problemy moralne i społeczne są uniwersalne i niezmiennie aktualne.

• Podkreślenie uniwersalnych pytań – Przez odwołania do znanych dzieł literackich, autor podkreśla uniwersalne pytania dotyczące moralności, winy i odkupienia, które są istotne dla jego postaci.

• Kontekst kulturowy i historyczny – Nawiązania literackie umieszczają opowiadanie w szerszym kontekście kulturowym i historycznym, podkreślając ciągłość i zmienność ludzkich doświadczeń.

• Wzbogacenie narracji – Użycie odniesień literackich wzbogaca narrację, dodając warstwę intelektualną i emocjonalną, która pozwala czytelnikom na głębsze zrozumienie postaci i ich dylematów.

„Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego

Gustaw Herling-Grudziński w swoim dziele „Inny świat” nawiązuje do „Zapisków z martwego domu” Fiodora Dostojewskiego. Oba teksty opisują rzeczywistość miejsc odosobnienia – łagrów i więzień – które rządzą się własnymi, brutalnymi prawami. Nawiązanie do Dostojewskiego już w tytule oraz motto utworu wskazuje na to, że rzeczywistość łagrów tworzy odrębny, nieludzki świat, w którym jednostka zostaje pozbawiona godności i podstawowych wartości.

Herling-Grudziński wykorzystuje to odniesienie, by podkreślić różnicę między codziennym życiem a koszmarem sowieckich łagrów. Motto: „Tu otwierał się inny, odrębny świat, do niczego niepodobny” wskazuje na totalne oderwanie rzeczywistości łagru od świata zewnętrznego, a także brutalność zasad panujących w takim miejscu. Przykładem jest historia Kostylewa, więźnia, który w akcie desperacji woli samookaleczenie i śmierć, niż dalsze funkcjonowanie w warunkach, które niszczą człowieka fizycznie i duchowo. Odwołując się do Dostojewskiego, Grudziński podkreśla uniwersalność cierpienia oraz destrukcyjny wpływ systemów totalitarnych, które pozbawiają człowieka człowieczeństwa.

„Syzyfowe prace” Stefana Żeromskiego

Podobnie Stefan Żeromski w „Syzyfowych pracach” nawiązuje do mitologii greckiej, a konkretnie postaci Syzyfa, skazanego na wieczną, bezowocną pracę. Symbolika tytułu odnosi się do daremności wysiłków rosyjskich zaborców, którzy próbowali zrusyfikować polską młodzież. Żeromski ukazuje, jak edukacja w zaborze rosyjskim stawała się narzędziem wynarodowienia, jednak działania te, choć intensywne, okazały się bezskuteczne.

Momentem przełomowym w utworze jest scena recytacji „Reduty Ordona” przez Bernarda Zygiera. Zakazany przez rosyjskie władze wiersz Adama Mickiewicza wzbudza w uczniach głęboko ukrytą dumę narodową i poczucie wspólnoty. Scena ta ukazuje, że mimo indoktrynacji narodowa tożsamość pozostaje niezniszczalna. Żeromski, nawiązując do mitologii i literatury romantycznej, pokazuje siłę wartości narodowych, które przetrwały nawet w najbardziej niesprzyjających warunkach.