W poniedziałek, stojąc w bibliotece, Anna mówi: I will return here tomorrow. W środę relacjonujesz to w domu: Anna said that she would return there the next day. Here i tomorrow zmieniły się, ponieważ zmienił się punkt odniesienia. W mowie zależnej celem nie jest zamiana słów według tabeli za wszelką cenę. Chodzi o to, żeby odbiorca nadal wiedział, o jakim miejscu i dniu mówiła Anna.
1. Dwa punkty widzenia
Today oznacza dzień wypowiedzi, here miejsce mówiącego, a this rzecz bliską lub właśnie wskazywaną. To wyrazy zależne od sytuacji. Gdy relacjonujesz później lub gdzie indziej, ich dosłowne zachowanie może wskazywać niewłaściwy dzień lub miejsce. Jeśli jednak relacjonujesz tego samego dnia w tej samej bibliotece, today i here mogą pozostać. Najpierw odpowiedz: kiedy i gdzie padły słowa, a kiedy i gdzie je przekazuję? Dopiero potem wybierz odpowiedniki.
| Wyrażenie źródłowe | Typowy odpowiednik po zmianie perspektywy |
|---|---|
| now | then / at that moment |
| today | that day |
| tonight | that night |
| yesterday | the day before / the previous day |
| tomorrow | the next day / the following day |
| last week | the week before / the previous week |
| next week | the following week / the next week |
| two days ago | two days before / two days earlier |
| here | there |
| this / these | that / those, jeśli zmienia się odniesienie |
2. Licz dni od wypowiedzi źródłowej
Anna powiedziała w poniedziałek tomorrow, czyli miała na myśli wtorek. Relacjonując to w środę, możesz użyć the next day, odnosząc je do poniedziałkowego powiedzenia, albo nazwać wtorek: Anna said on Monday that she would return on Tuesday. Nie zamieniaj bezmyślnie tomorrow na yesterday tylko dlatego, że dla ciebie wtorek jest już wczoraj. Taki wariant może być możliwy w odpowiednim zdaniu, lecz wymaga spójnej perspektywy. Nazwa dnia bywa najczytelniejsza, jeśli w relacji pojawia się kilka dat.
- On Monday, he said he would call the following day.W poniedziałek powiedział, że zadzwoni następnego dnia.
- She said she had arrived two days earlier.Powiedziała, że przyjechała dwa dni wcześniej.
- He said he was busy that evening.Powiedział, że tamtego wieczoru jest zajęty.
- She said she had left the keys there.Powiedziała, że zostawiła tam klucze.
3. Ago i before mają inne punkty odniesienia
Two days ago zwykle liczymy wstecz od teraz. Two days before lub two days earlier liczymy od innego ustalonego momentu. Jeśli w piątek ktoś powiedział I arrived two days ago, chodził mu o środę. Późniejsza relacja może brzmieć On Friday, he said that he had arrived two days earlier. Nie stosuj two days ago, gdy miałoby to niechcący wskazać dwa dni przed twoją obecną wypowiedzią. Ta różnica jest niezależna od samej zmiany arrived na had arrived.
4. Miejsce i wskazywane przedmioty
Here zmienia się na there, jeśli relacjonujesz z innego miejsca i nadal wskazujesz miejsce pierwotnej rozmowy. This room może stać się that room, a these papers — those papers. Jeśli jednak trzymasz te same dokumenty i pokazujesz je odbiorcy, this lub these może nadal być naturalne. Możesz też użyć jednoznacznej nazwy: at the library, in Anna's office. Mowa zależna ma zachować odniesienie, a nie koniecznie wszystkie słowa źródłowe. Unikaj sztucznej zmiany this na that, jeśli nic w sytuacji nie uzasadnia oddalenia.
5. Transformacja krok po kroku
Dane: On Monday in Kraków, Eva said, “I saw Tom here yesterday.” Relacjonujesz w środę z Warszawy, stosując backshift i typowe zmiany perspektywy. I oznacza Evę, więc she. Saw przechodzi w had seen. Here odnosi się do Krakowa, więc there albo in Kraków. Yesterday oznacza niedzielę, czyli the day before względem poniedziałku. Wynik: On Monday, Eva said that she had seen Tom there the day before. Jeśli miejsce nie jest wcześniej znane odbiorcy, nazwa Kraków będzie czytelniejsza niż there.
Stałe określenia takie jak on 12 May, in Kraków lub at six nie muszą zmieniać się wraz z perspektywą. Zmiana czasu gramatycznego nie zmienia daty wydarzenia. Jeżeli materiał podaje dokładną datę, zachowaj ją. Nie dopisuj daty roku ani dnia tygodnia, którego nie ma w źródle, chyba że można go jednoznacznie obliczyć i jest to potrzebne. W ćwiczeniach tej lekcji korzystamy z podanych punktów odniesienia.
6. Unikaj pozornych błędów
Zdanie He said he would come tomorrow nie jest samo w sobie błędne. Może oznaczać, że termin przyjścia nadal jest jutrem z perspektywy osoby relacjonującej. Aby wymagać the next day, trzeba określić przesunięty punkt odniesienia albo wskazać ćwiczony wariant. Nie uzasadniaj poprawki samym hasłem „mowa zależna”. Sprawdź, czy pozostawione tomorrow wskazywałoby inny dzień niż zamierzony. To sens odniesienia, a nie nazwa konstrukcji, decyduje o potrzebie zmiany.
W poniedziałek Ben powiedział: “I will send it tomorrow.” Relacjonujesz w piątek. Zastosuj would i the following day.
Pokaż rozwiązanie i wyjaśnienie
On Monday, Ben said that he would send it the following day. The following day oznacza wtorek, nie sobotę po obecnym piątku.
Anna powiedziała dziś rano: “I am busy today.” Nadal jest ten sam dzień. Czy today musi się zmienić?
Pokaż rozwiązanie i wyjaśnienie
Nie. Anna said that she was busy today może być naturalne, bo today nadal oznacza właściwy dzień. Możliwa jest też relacja z aktualnym is, zależnie od perspektywy.
Rozszerzenie
come i go również zależą od kierunku względem rozmówców. Nie zmieniaj come na go bez ustalenia, dokąd ktoś się przemieszcza i gdzie jest odbiorca. W razie niejasności nazwij miejsce docelowe. Kontrola końcowa obejmuje więc nie tylko daty, lecz również punkt widzenia przestrzennego i tożsamość wskazywanych rzeczy.
Quiz i zadania poniżej to autorskie ćwiczenia treningowe.