Antygona

Streszczenie

„Antygona” Sofoklesa to jedna z najsłynniejszych tragedii antycznych, ukazująca konflikt między prawem boskim a prawem ludzkim. Jej akcja rozgrywa się w Tebach, tuż po bratobójczej walce synów Edypa: Eteoklesa i Polinejkesa. Król Kreon, przejmując władzę, wydaje dekret, na mocy którego tylko Eteokles, obrońca miasta, ma otrzymać godny pochówek, zaś Polinejkes – uznany za zdrajcę – powinien zostać pozostawiony niepogrzebany. W ten sposób władca chce uchronić Tebaidę przed kolejnymi wystąpieniami przeciw ojczyźnie i podkreślić surowość swych rządów.

Jednak Antygona, córka Edypa i siostra obu zmarłych, uważa, że zakaz grzebania Polinejkesa jest nie tylko nieludzki, lecz także sprzeczny z boskim nakazem grzebania zmarłych. Pomimo ostrzeżeń i próśb młodszej siostry, Ismeny, Antygona decyduje się złamać rozkaz króla. Wierzy, że moralne i religijne prawo stoi ponad jakimkolwiek ludzkim dekretem, dlatego stawia na szali własne życie, by pochować ciało brata i wypełnić odwieczny obowiązek wobec zmarłych. Ismena, pełna lęku przed surową karą, nie ma odwagi towarzyszyć siostrze w tym ryzykownym czynie.

Po odkryciu, że ktoś pogrzebał ciało Polinejkesa, Kreon wpada we wściekłość. Strażnicy przyprowadzają Antygonę, złapaną przy kolejnym rytuale na rzecz zmarłego brata. Bohaterka otwarcie przyznaje się do winy i broni swojego postępowania, twierdząc, że prawo boskie stoi wyżej niż każdy ludzki rozkaz. Jej postawa szokuje króla, który uważa się za jedynego obrońcę ładu i porządku w Tebach.

Wkrótce do pałacu przychodzi Hejmon, syn Kreona i narzeczony Antygony. Stara się przekonać ojca, że lud Teb widzi w Antygonie ofiarę niesprawiedliwego zakazu, a gniewne rządy króla mogą wywołać bunt. Kreon jednak, zaślepiony własnym autorytetem, postanawia nie cofać wyroku, a jedynie łagodzi jego formę: zamiast ukamienować Antygonę, rozkazuje zamurować ją w grocie, pozostawiając na łasce bogów.

Los Antygony staje się punktem zwrotnym, gdy do króla przychodzi Tejrezjasz, wieszcz tebański. Prorok przestrzega, że bogowie są oburzeni tym, co dzieje się w Tebach: ciało Polinejkesa wciąż nie jest właściwie pochowane, a Antygona żywcem pogrzebana to czyn przeciw naturze. Jeśli Kreon natychmiast nie odwoła rozkazów i nie odda zmarłemu należnego szacunku, zemsta bogów spadnie na niego i jego bliskich.

Początkowo Kreon odrzuca słowa wieszcza, lecz w końcu ulega strachowi przed boskim gniewem i rusza pochować Polinejkesa, a potem ocalić Antygonę. Jest już jednak za późno: Antygona odbiera sobie życie w grocie, a na jej widok Hejmon, opętany żalem, również popełnia samobójstwo. Wstrząśnięta tym faktem Eurydyka, żona Kreona, także kończy życie własną ręką. Król, pozostawiony bez rodziny, uzmysławia sobie, że jego pycha i lekceważenie boskich praw zaprowadziły dom Labdakidów do kolejnej tragedii.

W ten sposób „Antygona” odsłania nieuchronność losu i podkreśla, że odwieczne nakazy stoją ponad wolą człowieka, nawet jeśli władca uważa się za strażnika porządku. Bohaterowie, rozdarci między rodzinnym obowiązkiem a posłuszeństwem państwu, ilustrują, jak tragiczna może być cena wyboru, gdy prawo boskie zderza się z polityczną władzą.