3. Wizja końca świata.

Apokalipsa św. Jana to jedna z najbardziej symbolicznych i zagadkowych ksiąg Nowego Testamentu, która przedstawia wizję końca świata, a zarazem nadzieję na całkowite zwycięstwo dobra. Jej treść, nazywana również Objawieniem, powstała w trudnym okresie prześladowań pierwszych chrześcijan, co tłumaczy obecny w niej przekaz mający umacniać w wierze i dawać otuchę.

W tej biblijnej wizji znajdziemy wyraźne znaki nadchodzącej zagłady. Najbardziej poruszającym motywem są Czterej Jeźdźcy Apokalipsy:

• Pierwszy na białym koniu, przynoszący zwycięstwo – niekiedy utożsamiany z mocą Bożą lub samym Chrystusem,
• Drugi na czerwonym koniu, niosący wojnę i przelew krwi,
• Trzeci na czarnym koniu, związany z głodem i niedostatkiem,
• Czwarty na trupiobladym koniu, personifikujący śmierć i towarzyszące jej piekło.

Wraz z kolejnymi pieczęciami łamanymi przez Baranka (którym jest Jezus Chrystus) i z dźwiękiem trąb archanielskich, pojawiają się różnorodne kataklizmy. Pojawiają się obrazy skażonej wody (Gwiazda Piołun), morza ogarniętego płomieniami czy niszczycielskiej szarańczy. Symboliczna jest też liczba siedem, odnosząca się do siedmiu pieczęci, siedmiu trąb czy siedmiu plag.

Choć te wizje mogą wydawać się przerażające, Apokalipsa nie jest wyłącznie przesłaniem o zagładzie. Centralnym punktem jest bowiem Baranek, który przeprowadza świat przez ostateczną walkę dobra ze złem i dokonuje zwycięstwa nad Szatanem, zwanym również smokiem czy Bestią. Księga zapowiada także nadejście Paruzji – powtórnego przyjścia Chrystusa, które rozpoczyna Armagedon, czyli ostateczną bitwę ze złem. W konsekwencji ma nastąpić Sąd Ostateczny: wszyscy ludzie zostaną osądzeni, a ci, którzy wytrwali w wierze, będą cieszyć się nowym życiem.

Kluczowy jest motyw odkupienia: pojawia się fragment o ludziach, którzy „przyszli z wielkiego ucisku i opłukali swe szaty i w krwi Baranka je wybielili”, co wyraźnie ukazuje, że wierni mogą liczyć na zbawienie mimo ogromu doznanych cierpień. Księga kończy się obrazem nowego nieba i nowej ziemi, wolnych od zła, bólu i śmierci.

Podsumowując, wizja końca świata według Apokalipsy św. Jana to zarówno przerażające obrazy katastrof i walk, jak i obietnica zwycięstwa Boga nad siłami ciemności. Dzięki temu tekst ten od wieków inspiruje do refleksji nad końcem czasów, rolą człowieka w obliczu zła, a przede wszystkim nad nadzieją na ostateczne triumf dobra.

• Otwarie siedmiu pieczęci – Baranek otwiera pieczęci, wprowadzając kolejne katastrofy dla ludzkości.
• Czterej jeźdźcy Apokalipsy – Wojna, głód, śmierć i plaga niosą zniszczenie na ziemię.
• Siedem trąb – Katastrofy naturalne i nadprzyrodzone ukarają grzesznych mieszkańców świata.
• Siedem misków gniewu Bożego – Najbardziej intensywne i niszczycielskie katastrofy oczyszczają ziemię z wszelkiego zła.
• Postać Bestii – Symbol antychrysta wprowadza ludzi w błąd, prowadząc do moralnego upadku.
• Bitwa pod Górą Oskalon (Armagedon) – Ostateczne starcie sił dobra i zła decyduje o losie świata.
• Sąd ostateczny – Dusze są osądzone, a zło zostaje ostatecznie pokonane.
• Nowe niebo i nowa ziemia – Przedstawienie wiecznego sprawiedliwości i pokoju dla wierzących.
• Nowe Jeruzalem – Miasto świętych jako miejsce zamieszkania dla wiernych, symbolizujące zjednoczenie z Bogiem.
• Nadzieja dla wierzących – Ostateczne zwycięstwo dobra nad złem zapewnia wieczną przyszłość według boskiego planu.

Kresy jako „Atlantyda” w „Drodze donikąd” Józefa Mackiewicza

W powieści Droga donikąd Józefa Mackiewicza znajdziemy wizję końca świata rozumianego bardzo dosłownie: oto „Atlantyda” – kraina Kresów Wschodnich, będąca przez stulecia bastionem polskości – upada. Proces ten nie ma charakteru gwałtownego kataklizmu czy wybuchu wojny totalnej, ale jest powolnym i bolesnym gaśnięciem. Mackiewicz przedstawia, jak z perspektywy zwykłych ludzi wygląda stopniowe znikanie tego świata, który jeszcze niedawno był żywy i realny. W ten sposób powieść unaocznia, że koniec nie zawsze musi się wiązać z fajerwerkami i ogłuszającymi wybuchami – czasem to raczej wypalanie się pewnej rzeczywistości w cieniu wydarzeń dziejowych. To właśnie ta „zwyczajność” umierania Kresów paradoksalnie wywołuje jeszcze głębsze poczucie straty i nostalgii.

Sielankowy koniec w „Piosence o końcu świata” Czesława Miłosza

Czesław Miłosz w wierszu Piosenka o końcu świata prezentuje zaskakujące, a zarazem niezwykle indywidualne podejście do tematu końca świata. Pisze o sielankowej scenerii – pszczoła krąży nad kwiatem, rybak naprawia sieć, ludzie zajmują się codziennymi obowiązkami. W tym właśnie zwyczajnym, nawet idyllicznym momencie – wbrew oczekiwaniom apokalipsy rodem z biblijnych opisów – nadchodzi koniec. Miłosz wskazuje, że dla jednostki koniec świata może być jej własną śmiercią, prywatną „apokalipsą”. Utwór powstał tuż po II wojnie światowej (1945 rok), co dodatkowo wzmacnia wymowę wiersza: podczas wojny śmierć i zagłada były powszednie, a świat jednak trwał dalej – przyroda nieustannie toczyła swój cykl. Ten kontrast podkreśla, że koniec świata dla każdego z nas może być czymś niezwykle kameralnym, wręcz niedostrzegalnym dla innych.

 

Metaforyczna apokalipsa w „Nie-boskiej komedii” Zygmunta Krasińskiego

Zupełnie inny rodzaj „końca” odnajdujemy w dramacie Nie-boska komedia Zygmunta Krasińskiego. Tutaj apokalipsa jest metaforą rewolucji, która ma nieodwracalnie zmienić dotychczasowy porządek. Autor nie opisuje stricte biblijnego końca świata z udziałem jeźdźców Apokalipsy, lecz moralny i społeczny przewrót. Arystokracja – symbol starego ładu – mierzy się z rewolucjonistami, będącymi uosobieniem nowego porządku, chociaż równie brutalnego i pozbawionego zasad. Krasiński tym samym demitologizuje wizję rewolucji jako oczyszczającego wydarzenia. Zamiast boskiego ładu po „apokalipsie” rewolucyjnej nastaje chaos i kolejny cykl przemocy – koniec starego świata nie prowadzi do spodziewanego odrodzenia, lecz do dalszego upadku moralnego.